Homepage / Genel / Cümlenin Ögeleri
Ses ve Harf Nedir? İsim Nedir? Cümlenin Ögeleri Anlatım Bozukluğu Nedir? Türkçe’de Paragraf Çeşitleri Nelerdir? Cümlede Anlam Yapılarına Göre Cümleler Nelerdir? Anlamına Göre Cümleler İmla Kuralları Nedir? Üslup Nedir? Dilbilgisi Nedir? Vindergood Alfabesi Urartu Alfabesi Ülkemizde Kullandığımız Alfabe Hangi Uygarlık Tarafından Bulunmuştur Zambiya Alfabesi Ukrayna Alfabesi Ukraynaca Alfabe Okunuşu Zebur Alfabesi Zibu Alfabesi Vefk Alfabesi Ütopya Alfabesi Yunanca Alfabe Okunuşu Zodyak Alfabesi Wakanda Alfabesi Vietnam Alfabesi Latin Alfabesine Son Şeklini Veren Uygarlık Şifreli Alfabe Yapma Pomakça Alfabesi Latin Alfabesi Olmasaydı Ne Olurdu? Pilot Alfabesi Melek Alfabesi Latin Alfabesine Geçişin Faydaları Şu An Kullandığımız Alfabe Sanskritçe Alfabe Pakistan Alfabesi Lehçe Alfabe Latin Alfabesi Olmayan Harfler Laz Alfabesi Sırp Alfabesi Selçuklu Alfabesi Norveç Alfabesi Nogay Alfabesi Latin Alfabesi Kaç Harftir? Latin Alfabesinin Özellikleri Maddeler Halinde Şaman Alfabesi Polonya Alfabesi Orhun Yazıtları Latin Alfabesi Lehçe Alfabesi Latin Alfabesi Ve Türk Alfabesi Arasındaki Fark Latin Alfabesini Kullanmayan Ülkeler Tayland Alfabesi Pinyin Alfabesi Pers Alfabesi Nato Alfabesi Latin Alfabesi Kullanan Ülkeler İçinde Latin Alfabesini Kaç Kişi Biliyor Latin Alfabesine Eklenen Harfler Şimti Alfabesi Romen Alfabesi Oğuz Alfabesi Nors Alfabesi Latin Alfabesi Kullanan Ülkeler Kiril Alfabesi Kullanan Türk Devletleri Japoncada Kaç Alfabe Var İtalyanca Alfabe İbrani Alfabesi Kullanan Ülkeler İbrani Alfabesi Kullanan Türk Boyu Göktürk Alfabesinde Kaç Harf Vardı? Latin Alfabesi Hangi Uygarlık Tarafından Bulunmuştur? Japonca Katakana Alfabe           İsrail Alfabesi Irk Bitig Alfabesi İbrani Alfabesi Kaç Harflidir? Göktürk Alfabesi Ne Zamana Kadar Kullanıldı? Latin Alfabesi Hangi Ülkelerde Kullanılır? Japonca Alfabe Öğren İşaret Dili Alfabesi İspanyol Alfabesi Hiragana Alfabesi Grek Alfabesi Kiril Alfabesi Hangi Ülkelerde Kullanılır? Japonca Hiragana Alfabe İspanyolca Alfabe Hint Alfabesi Göktürk Alfabesi Rakamlar Latin Alfabesi İle Yazılan Eserler Japon Alfabesi Işık Dili Alfabesi İbrani Büyü Alfabesi Hiyeroglif Alfabesi Günümüzdeki Latin Alfabesi Nasıl Oluşmuştur? Kör Alfabesi Japonca Çince Alfabe İtalyan Alfabesi Irak Alfabesi Hangi Padişah Latin Alfabesi İstedi? Görme Engelliler Alfabesi İsveç Alfabesi Göktürk Alfabesi Ne Zaman Kullanıldı? Fonetik Alfabe Tablosu Eski Latin Alfabesi

Genel

Cümlenin Ögeleri

Bir duyguyu, düşünceyi, haberi tam olarak anlatan, bir veya birkaç sözcükten oluşan anlatım birimlerine cümle denir. Cümle içindeki sözcüklerin tek başlarına ya da gruplar oluşturarak üstlendikleri göreve ise öğe denir. Cümlenin ögeleri temel öğeler, yardımcı öğeler ve ara sözler olmak üzere üç grupta incelenir.

Özne ve yüklem cümlenin temel öğeleridir. Bir duyguyu, düşünceyi söz ya da yazı ile anlata bilmek için en az iki öğeye ihtiyaç vardır ve bunlar özne ile yüklemdir. Bunlara cümlenin temel ögeleri denir. Nesne, zarf tümleci, dolaylı tümleç ve edat tümleci de yardımcı öğelerdir.

Özne Nedir?

Özne, yüklemin bildirdiği işi, oluşu veya durumu yapan ögedir. Özne, cümlenin temel ögesi olsa da her cümlede bulunmak zorunda değildir. Fiil cümlelerinde işi yapan öznedir. İsim cümlelerinde ise bir eylem bulunmadığı için yüklemin bildirdiği durumda olan öznedir. Özneyi bulmak için yükleme “kim/ne” soruları yöneltilir. Fakat “ne” sorusu nesneyi bulmak için de sorulduğu için özneyi bulmak için “yapan kim, onan ne” biçiminde yükleme sormak daha sağlıklıdır.

Özne, ad, kişi zamiri, soru zamiri, belgisiz zamir, adlaşmış sıfat, isim tamlaması, fiilimsi grubu, sözcük öbeği şeklinde olabilir.

Özne, gerçek özne, gizli özne ve sözde özne olarak üçe ayrılır. Cümlede açık olarak bulunmayan, yüklemin çekiminden anlaşılan öznelere gizli özne adı verilir. Eylemin kim tarafından yapıldığının belli olmadığı cümlelerde özne, işten etkilenen unsur olarak kabul edilir. Buna da sözde özne adı verilir.

“Geçen akşam çok gezdik.” cümlesinde yükleme “gezen kim?” sorusu sorduğumuzda “biz” cevabını alıyoruz. Fakat cümlede göremiyoruz. İşte burada “biz” gizli öznedir.

“Bizi çok sıcak karşıladı.” cümlesinde “karşılayan kim?” sorusuna “o” cevabını alıyoruz. Cümlede göremesek de “o” gizli öznedir.

“Bu makale çok iyi anlaşıldı.” cümlesinde “anlaşılan ne?” sorusuna “bu makale” cevabını alıyoruz. Fakat eylemin kimin tarafından yapıldığı belli değildir. Anlaşılan ise bellidir. Bu yüzden “bu makale” burada sözde öznedir.

Özne konusunda dikkat edilmesi gereken konulardan birisi, hitap sözlerinin öge olarak kabul edilmediğidir. Hitap sözleri cümle dışı unsur olarak değerlendirilip özne ya da başka bir öge sayılmaz. “Ali, bugün çok geç geldin.” cümlesinde geç gelen Ali olsa da Ali, hitap sözü olduğu için cümle dışı unsur kabul edilir.

Gerçek Özne Nedir?

Gerçek özne, yüklemin bildirdiği yargıyı yapanın veya yargının konusu varlığın cümlede doğrudan yer almasıdır. Yine yükleme “kim/ne” soruları sorulur ve alınacak cevap, cümlenin içinde vardır.

“Bu maçı Ahmet yönetecek.” Cümlesinde “yönetecek olan kim?” sorusunda “Ahmet” cevabını alıyoruz ve Ahmet, cümlede açıkça ifade ediliyor. Bu yüzden gerçek öznedir.

“Yaşlı insanlar gece gece karanlıkta odun ateşi arıyor.” Cümlesinde “yaşlı insanlar” arama eylemini yapan kişilerdir ve gerçek öznedir.

Yüklem Nedir?

Yüklem diğer adıyla fiil veya eylem, cümlede işi, yargıyı, hareketi bildirir. Cümlede yargıyı bildiren çekimli öge olduğunu da söyleyebiliriz. Dolayısıyla yüklem olmadan cümle olmaz ve yüklem tek başına cümle olabilir. Yüklem farklı yapılarda oluşturulmuş eylemlerden olabilir. Basit fiil, türemiş fiil, birleşik fiil yüklem olabilir. Yüklem, ad soylu sözcüklerden, söz öbeklerinden de oluşabilir.

“Ben ödevlerimi yarın yapacağım.” cümlesinde “yapacağım” sözcüğü yargı bildirdiği için yüklemdir.

“Tepedeki konakların hepsi çok güzeldi.” cümlesinde “güzeldi” sözcüğü yargıyı sonuca bağladığı için yüklemdir.

“Cüzdanımı arabada unuttuğumu çok sonra fark ettim.” cümlesinde “fark ettim” birleşik fiili yüklemdir.

Nesne Nedir?

Nesne, cümlede öznenin yaptığı işten etkilenen ögedir ve aynı zamanda düz tümleç olarak da adlandırılır. Cümlede nesne belirtili nesne ve belirtisiz nesne olmak üzere iki şekilde yer alır. Nesne yalnızca yüklemi eylem olan cümlelerde bulunur. Özne ile nesne kimi zaman karıştırıldığı için cümlenin öğeleri tespit edilirken önce özne, sonra nesne aranmalıdır.

Belirtili nesneyi bulmak için yükleme “neyi/kimi?” soruları sorulur.

“Annem kardeşimi bu kreşe yazdırmış.” cümlesinde “yazdırmış” yüklemine “yazdıran kim?” sorusunu sorduğumuzda öznenin “annem” olduğunu görüyoruz. “Annem kimi yazdırmış?” sorusuna ise “kardeşimi” yanıtını alıyoruz ve “kardeşimi” bu cümlenin belirtili nesnesi oluyor.

Belirtisiz nesne için ise yükleme “ne?” sorusu sorulur ve yapılan işten etkilenen öge bulunur.

“Valilik her okula akıllı tahta koydu.” cümlesinde “valilik ne koydu?” sorumuza “akıllı tahta” cevabını alıyoruz ve “akıllı tahta” bu cümlenin belirtisiz nesnesi oluyor.

Dolaylı Tümleç Nedir?

Dolaylı tümleç, yer, yön bakımından tamamlar. Dolaylı tümleci bulmak için yükleme yöneltilen sorular “nereye-nerede-nereden, kime-kimde-kimden, neye-neyde-neyden”dir. Dolayısıyla dolaylı tümleç, -e, -de, -den durum eklerine sahiptir.

“Her öğrenci sıraya oturdu.” Cümlesinde “sıraya” sözcüğü yükleme sorulan “nereye oturdu?” sorusuna karşılık gelmektedir ve cümlenin dolaylı tümlecidir.

Edat Tümleci Nedir?

Edata tümleci, yüklemi araç, amaç, neden, birliktelik yönleriyle tamalar. “İle, için” ilgeçleriyle oluşturulur. Yükleme “kiminle, ne ile, kimin için, ne için?” soruları sorularak bulunur.

Zarf Tümleci Nedir?

Zarf tümleci, cümlede yüklemi durum, miktar, zaman, yer, yön, sebep gibi yönlerden tamalar. Zarf tümleci, bir cümlede tek olabileceği gibi birden fazla da olabilir. Önemli detaylardan birisi, yer-yön zarflarının ek aldığı taktirde zarf tümleci olamayacağıdır.

“Kapıdan dışarı çıkın.” cümlesinde “dışarı” zarf tümleci iken “onunla dışarıya çıktı.” cümlesinde “dışarıya” dolaylı tümleç olmuştur.

“Gündüzleri buradan metroya zor biniyoruz.” cümlesinde “ne zaman ve nasıl” sorularına cevap veren iki sözcük vardır. Dolayısıyla hem “gündüzleri” hem de “zor” zarf tümlecidir.

Zarf Tümleci Hangi Sorulara Cevap Verir?

Zarf tümleci olan öge cümle içinde yükleme “nasıl, ne kadar, ne zaman, niçin, neden, niye” sorularına karşılık gelir. Tek cümlede birden fazla sorunun karşılığı olabilir.

Facebook üzerinden bu sayfaya yorum yap!

YORUM GÖNDER

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*