Homepage / Dil Bilgisi / Kelime Türleri / Fiilimsi Nedir?
Bağlaç Nedir? Fiilimsi Nedir? Edat Nedir? Fiil Nedir? Hece Nedir? İkileme Nedir? Sıfat Nedir? Sözcüklerde Anlam Daralması ve Genişlemesi Yansıma Sözcük Nedir? Zamir Nedir? Zarf Nedir? Zıt Anlamlı Kelimeler Nelerdir? Ses ve Harf Nedir? İsim Nedir? Cümlenin Ögeleri Anlatım Bozukluğu Nedir? Türkçe’de Paragraf Çeşitleri Nelerdir? Cümlede Anlam Yapılarına Göre Cümleler Nelerdir? Anlamına Göre Cümleler İmla Kuralları Nedir? Üslup Nedir? Dilbilgisi Nedir? Vindergood Alfabesi Urartu Alfabesi Ülkemizde Kullandığımız Alfabe Hangi Uygarlık Tarafından Bulunmuştur Zambiya Alfabesi Ukrayna Alfabesi Ukraynaca Alfabe Okunuşu Zebur Alfabesi Zibu Alfabesi Vefk Alfabesi Ütopya Alfabesi Yunanca Alfabe Okunuşu Zodyak Alfabesi Wakanda Alfabesi Vietnam Alfabesi Latin Alfabesine Son Şeklini Veren Uygarlık Şifreli Alfabe Yapma Pomakça Alfabesi Latin Alfabesi Olmasaydı Ne Olurdu? Pilot Alfabesi Melek Alfabesi Latin Alfabesine Geçişin Faydaları Şu An Kullandığımız Alfabe Sanskritçe Alfabe Pakistan Alfabesi Lehçe Alfabe Latin Alfabesi Olmayan Harfler Laz Alfabesi Sırp Alfabesi Selçuklu Alfabesi Norveç Alfabesi Nogay Alfabesi Latin Alfabesi Kaç Harftir? Latin Alfabesinin Özellikleri Maddeler Halinde Şaman Alfabesi Polonya Alfabesi Orhun Yazıtları Latin Alfabesi Lehçe Alfabesi Latin Alfabesi Ve Türk Alfabesi Arasındaki Fark Latin Alfabesini Kullanmayan Ülkeler Tayland Alfabesi Pinyin Alfabesi Pers Alfabesi Nato Alfabesi Latin Alfabesi Kullanan Ülkeler İçinde Latin Alfabesini Kaç Kişi Biliyor Latin Alfabesine Eklenen Harfler Şimti Alfabesi Romen Alfabesi Oğuz Alfabesi Nors Alfabesi Latin Alfabesi Kullanan Ülkeler Kiril Alfabesi Kullanan Türk Devletleri Japoncada Kaç Alfabe Var İtalyanca Alfabe İbrani Alfabesi Kullanan Ülkeler İbrani Alfabesi Kullanan Türk Boyu Göktürk Alfabesinde Kaç Harf Vardı? Latin Alfabesi Hangi Uygarlık Tarafından Bulunmuştur? Japonca Katakana Alfabe           İsrail Alfabesi Irk Bitig Alfabesi İbrani Alfabesi Kaç Harflidir? Göktürk Alfabesi Ne Zamana Kadar Kullanıldı? Latin Alfabesi Hangi Ülkelerde Kullanılır? Japonca Alfabe Öğren İşaret Dili Alfabesi İspanyol Alfabesi Hiragana Alfabesi Grek Alfabesi Kiril Alfabesi Hangi Ülkelerde Kullanılır? Japonca Hiragana Alfabe İspanyolca Alfabe Hint Alfabesi Göktürk Alfabesi Rakamlar Latin Alfabesi İle Yazılan Eserler Japon Alfabesi Işık Dili Alfabesi İbrani Büyü Alfabesi

Dil Bilgisi, Kelime Türleri

Fiilimsi Nedir?

Fiilimsi, normalde fiil olarak işlev gören, ‘’mak-mek’’ ekleri aldığında anlamlı olan, kip ve zaman ekleri alarak yüklem haline gelebilen sözcüklerin aldıkları ekler ile isimleşmeleridir. Yani ilk başta fiil iken sonrasında almış olduğu ekler ile bu özelliklerinden bazılarını yitirmesi ile ortaya çıkan isimleşmiş türdür.

Fiilimsiler bazı özellikleri bakımından fillere bazı özellikleri bakımından ise isimlere benzemektedir. Fiiller gibi olumsuz şekilleri yapılabilmektedir. Ancak fiiller gibi kip ekleri alamaz ve şahıs ekleri ile çekimlenemezler. Bu yönü ile de isimlere benzemektedirler. Bunu bir örnekte açıklayacak olursak eğer;

Örnek;

‘’kesmek’’ bir fiildir. Yani ‘’mak-mek’’ eki aldığında anlamlı olan, bir işin yapıldığını bildiren, yüklem olabilme özelliği taşıyan bir sözcüktür. ‘’kesmemek’’ şeklinde de olumsuzu yapılabilmektedir. Ya da ‘’kesiyorum’’ şeklinde çekimleme özelliği de bulunmaktadır. Biz ‘’kesmek’’ fiiline ek getirerek ‘’kesen’’ şeklinde bir yapı elde ettiğimizde bu kelime fiilimsi olmaktadır. ‘’kesen’’ kelimesine ‘’mak-mek’’ ekleri getirmeye çalıştığında anlamsız bir kelime oluşacağından fiil değil gibi durmaktadır. Ancak fiillere getirilen olumsuzluk ekleri getirildiğinde ise ‘’kesmeyen’’ şeklinde olmaktadır. Olumsuzluk ekleri aldığında anlamlı olduğu için fiil özelliği bu yönden taşımaktadır. Ayrıca fiiller gibi çekimlenmek istendiğinde ‘’kesenbiliyorum’’ gibi bir kelime oluşacak buda anlamsız olduğu için fiiller gibi çekimlenemeyip, isim özelliği taşıyacaktır. İşte bazı yönlerden isim özelliği, bazı yönlerden fiil özeliği taşıyan bu sözcüklere fiilimsi adı verilmektedir.

Fiilimsinin Özellikleri

  • Fiillerden (eylemlerden) türetilirler.
  • Olumsuzluk eki olan –ma / -me eklerini alabilirler.
  • Fiillerin almış olduğu haber ve dilek kiplerini, şahıs eklerini alamazlar.
  • Yarım yargı bildirirler. Geçişli olan kelimeler nesne özelliği de taşıyabilir.
  • Yan cümleciklerde yüklem olabilirler.
  • Cümle yapısına göre isim, sıfat, zarf görevi görebilirler.

Fiilimsilerin 3 türü mevcuttur. Bunlar;

  • İsim-Fiil
  • Sıfat-Fiil
  • Zarf-Fiil

Türkçe ‘de İsim-Fiil

Fiil kök ya da gövdelerine ‘’-ma / -me / -mak / -mek / -ış / -iş / -uş / -üş ‘’ eklerinin getirilmesi ile yapılan fiilimsi türüne isim-fiil adı verilir. Bu ekler fillere gelerek onları cümle yapısında isim görevi üstlenmelerini sağlarlar. Yani fiilin isim olarak kullanılmasıdır. Örneklerle açıklayacak olursak;

Örnek;

  • ‘’Onunla ringlerde kapışmayı ben de istiyorum.’’

Yukarıdaki cümlede yer alan ‘’kapışmayı’’ sözcüğüne dikkat edelim. Sözcüğün köküne baktığımızda ‘’kapış(mak)’’ fiili yer almaktadır. Ancak bu fiile ‘’-ma’’ eki getirildiğinde ‘’kapışma’’ sözcüğü ortaya çıkmaktadır. ‘’kapışma’’ sözcüğü ise artık isimleşmiştir. Bu yüzden buna isim-fiil adı verilir.

  • ‘’Sizi oturma odasına alalım.’’

Yukarıdaki cümlede ise ‘’oturma’’ kelimesine dikkat edelim. Sözcüğün köküne baktığımızda ‘’otur(mak)’’ fiili yer almaktadır. Ancak bu fiile isim-fiil eklerinden biri olan ‘’-ma’’ eki getirildiğinde ‘’oturma’’ sözcüğü ortaya çıkmaktadır. Cümlenin tümüne bakıldığında ise oturma odası olarak isim şeklinde kullanılmıştır. İşte fiil köklü bir yapıdan isim türetilmesi ile elde edilen bu sözcüğe isim-fiil denilmektedir.

İsim-fiil konusunda dikkat edilmesi gereken birkaç püf nokta bulunmaktadır.

  • İsim-fiil eki olan ‘’-ma’’ ile olumsuzluk eki olan ‘’-ma’’ karıştırılmamalıdır. Bunu anlamak için ise cümleye bir bütün olarak bakılıp, anlam değerlendirmesi yapılmalıdır.

Başlama düdüğü çaldı. (isim-fiil)

Okumaya buradan başlama. (olumsuzluk)

  • İsim-Fiil eki olan ‘’-ış’’ ile karşılıklı ya da birlikte yapma anlamı veren ‘’-ış’’ eki karıştırılmamalıdır. Bunu anlamak için ise cümlenin bütününe ve anlamına bakılması gerekmektedir.

Her insanın kendine özgü bir bakışı vardır. (fiilimsi)

Yemek sırasında uzun uzun bakıştılar. (karşılıklı)

  • İsim-Fiil ekleri alan ancak kalıcı isim olarak türetilmiş sözcükler fiilimsi sayılmazlar. Bu kelimelere dikkat edilmesi gerekmektedir.

 

Dolma, kızartma, ekmek, dondurma

Türkçe ‘de Sıfat-Fiil

Fiillere getirilen ‘’ –an / -ası / -mez / -ar / -dik / -ecek / -miş ’’ ekleri ile yapılan ve sonrasında sıfat görevi üstlenen kelimelere sıfat-fiil adı verilir. Sıfat-fillerde sıfatlar gibi kendisinden sonra gelen sözcükleri niteleme özelliklerine sahiptir.

Örnek;

‘’Kızarmış tavuk sever misiniz?’’

Yukarıdaki cümlede yer alan ‘’kızarmış’’ sözcüğü bir sıfat-fiildir. Sözcük ‘’kızar(mak)’’ fiilinden gelmektedir. Fille getirilen ‘’-mış’’ eki sayesinde fiil değişime uğramış ve fiilimsi halini almıştır. Yanında yer alan tavuk sözcüğünü de niteleyerek bir sıfat-fiil olduğunu kanıtlamaktadır.

Sıfat-fiil kelimelerinde dikkat edilmesi gereken bazı hususlar vardır.

  • Genellikle kendinden sonra gelen sözcükleri nitelerler.

 

Susan insanlar, yüzen balıklar, …

 

  • İsim-fiilde olduğu gibi sıfat-fiil eki almış, zamanla kalıplaşmış olan kelimeler fiilimsi özelliklerini yitirmektedirler.

 

Döner, yiyecek, içecek, …

 

  • Sıfat-fiiller bazen adlaşmış sıfat-fiil olabilirler. Kendinden sonraki sözcüğü niteleme özelliğinin kaybolması ile birlikte bu durum oluşur.

 

‘’Acıkan doymam, susayan kanmam sanır.’’

 

Yukarıdaki cümlede ‘’Acıkan’’ derken ‘’acıkan insan’’, ‘’susayan’’ derken de ‘’susayan insan’’ nitelemesinden bahsetmektedir. Ancak adlaşmış sıfat-fiil haline gelmesinden dolayı nitelenen sözcük düşebilmektedir.

 

  • Sıfat-fiil ekleri olan ‘’ –mez / -ar / -dik / -ecek / -miş ‘’ ekleri aynı zamanda zaman eki olarak da kullanılmaktadır. Fiilimsi eki olan ile zaman eki olan bu ekler karıştırılmamalıdır. Anlamak için cümlenin tamamına bakılmalıdır.

 

‘’Gelecek yıl okulum bitecek.’’

 

Buradaki ‘’gelecek’’ kelimesinde ‘’-ecek’’ eki fiilimsi olarak görev almıştır. ‘’yıl’’ sözcüğünü de niteleyerek bunu kanıtlamaktadır.

 

‘’Haftaya buraya gelecek.’’

 

Burada ise ‘’gelecek’’ sözcüğü zaman eki alarak kullanılmıştır. Fiilimsi değildir.

Türkçe ‘de Zarf-Fiil

Fiil kök ya da gövdelerine gelen ‘’ –ken / -a…-a / -esiye / -alı / -madan / -ince / -ip / -arak / -dıkça  / -maksızın / -dığında / -ir / -maz eklerinin getirilmesi ile elde edilen fiilimsi türüne zarf-fiil adı verilmektedir.

‘’Derste konuşa konuşa sesi kısıldı.’’

Yukarıdaki cümlede yer alan ‘’konuşa konuşa’’ kelimelerindeki ‘’a…a’’ ekleri zarf-fiil özelliği taşımaktadır. (durum)

‘’Balkondan aşağı bakınca başım dönüyor.’’

Yukarıdaki cümlede yer alan ‘’bakınca’’ kelimesi zarf-fiil özelliği taşımaktadır. ‘’-ınca’’ eki alarak bu görevi üstlenmiştir.

 

Facebook üzerinden bu sayfaya yorum yap!

YORUM GÖNDER

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*