Homepage / Dil Bilgisi / Kelime Türleri / İkileme Nedir?
Bağlaç Nedir? Fiilimsi Nedir? Edat Nedir? Fiil Nedir? Hece Nedir? İkileme Nedir? Sıfat Nedir? Sözcüklerde Anlam Daralması ve Genişlemesi Yansıma Sözcük Nedir? Zamir Nedir? Zarf Nedir? Zıt Anlamlı Kelimeler Nelerdir? Ses ve Harf Nedir? İsim Nedir? Cümlenin Ögeleri Anlatım Bozukluğu Nedir? Türkçe’de Paragraf Çeşitleri Nelerdir? Cümlede Anlam Yapılarına Göre Cümleler Nelerdir? Anlamına Göre Cümleler İmla Kuralları Nedir? Üslup Nedir? Dilbilgisi Nedir? Vindergood Alfabesi Urartu Alfabesi Ülkemizde Kullandığımız Alfabe Hangi Uygarlık Tarafından Bulunmuştur Zambiya Alfabesi Ukrayna Alfabesi Ukraynaca Alfabe Okunuşu Zebur Alfabesi Zibu Alfabesi Vefk Alfabesi Ütopya Alfabesi Yunanca Alfabe Okunuşu Zodyak Alfabesi Wakanda Alfabesi Vietnam Alfabesi Latin Alfabesine Son Şeklini Veren Uygarlık Şifreli Alfabe Yapma Pomakça Alfabesi Latin Alfabesi Olmasaydı Ne Olurdu? Pilot Alfabesi Melek Alfabesi Latin Alfabesine Geçişin Faydaları Şu An Kullandığımız Alfabe Sanskritçe Alfabe Pakistan Alfabesi Lehçe Alfabe Latin Alfabesi Olmayan Harfler Laz Alfabesi Sırp Alfabesi Selçuklu Alfabesi Norveç Alfabesi Nogay Alfabesi Latin Alfabesi Kaç Harftir? Latin Alfabesinin Özellikleri Maddeler Halinde Şaman Alfabesi Polonya Alfabesi Orhun Yazıtları Latin Alfabesi Lehçe Alfabesi Latin Alfabesi Ve Türk Alfabesi Arasındaki Fark Latin Alfabesini Kullanmayan Ülkeler Tayland Alfabesi Pinyin Alfabesi Pers Alfabesi Nato Alfabesi Latin Alfabesi Kullanan Ülkeler İçinde Latin Alfabesini Kaç Kişi Biliyor Latin Alfabesine Eklenen Harfler Şimti Alfabesi Romen Alfabesi Oğuz Alfabesi Nors Alfabesi Latin Alfabesi Kullanan Ülkeler Kiril Alfabesi Kullanan Türk Devletleri Japoncada Kaç Alfabe Var İtalyanca Alfabe İbrani Alfabesi Kullanan Ülkeler İbrani Alfabesi Kullanan Türk Boyu Göktürk Alfabesinde Kaç Harf Vardı? Latin Alfabesi Hangi Uygarlık Tarafından Bulunmuştur? Japonca Katakana Alfabe           İsrail Alfabesi Irk Bitig Alfabesi İbrani Alfabesi Kaç Harflidir? Göktürk Alfabesi Ne Zamana Kadar Kullanıldı? Latin Alfabesi Hangi Ülkelerde Kullanılır? Japonca Alfabe Öğren İşaret Dili Alfabesi İspanyol Alfabesi Hiragana Alfabesi Grek Alfabesi Kiril Alfabesi Hangi Ülkelerde Kullanılır? Japonca Hiragana Alfabe İspanyolca Alfabe Hint Alfabesi Göktürk Alfabesi Rakamlar Latin Alfabesi İle Yazılan Eserler Japon Alfabesi Işık Dili Alfabesi İbrani Büyü Alfabesi

İkileme, anlamı kuvvetlendirmek, anlatım gücünü arttırmak, kavramı zenginleştirmek amacıyla anlamı birbirine yakın sözcüklerin, aynı sözcüklerin tekrar edilmesi, yan yana kullanılmasıdır. İkilememeler bir dilin zenginliğidir. Anlamı pekiştirmek için sözcüklerin bütün marifetlerinden yararlanma, sözcüklerin kullanım fonksiyonlarını zenginleştirmedir.

İkilemeler anlamları ve yapıları bakımında farklı şekillerde kullanılır. Dilimizde ikilemelerin ortaya çıkmasındaki ilk etken, anlam olup duygu, düşünce, acı, sevinç gibi bütün durumların ifade edilmesinde ikilemelerden yararlanılır. Kimi zaman tek kelimeyle ifade edilemeyen ya da pekiştirme gereksinimi duyulan anlamlar için yeni kalıplar aranır ve ikilemeler tam da buna karşılık gelir.

Anlam bakımından ikilemeleri incelediğimizde ilk olarak anlamı pekiştirmek için kullanıldıklarını görülür. Örneğin “Sizin için demet demet çiçek aldık.” cümlesinde geçen “demet demet” ikilemesi, güllerin sayısını pekiştirmek için kullanılmıştır. Yine “Eline deste deste para saydım.” Cümlesinde 1deste deste” ikilemesi paranın çokluğunu pekiştirmek için tercih edilmiştir.

İkilemeler aynı zamanda anlamı güçlendirmek için de kullanılır. “Dönüp dönüp bize baktı. Sızlana sızlana gitti.” cümlelerinde eylemi güçlendirmek için ikilemeler kullanılmıştır.

İkilemeler kimi zaman anlamı abartmak için de kullanılır. “Bu işi seve seve yaparım. İlene ilene çekip gitti.” cümlelerinde ikileme, duyguların abartılması için kullanılmıştır.

Sözcük yapısı bakımından ikilemeler çok geniş bir kullanıma sahiptir. Kavramı pekiştirmek, anlamı açıklamak için hemen her sözcükle Türkçede ikileme oluşturulabilir. Özellikle doğanın verdiği sesi yansıtan yansıma sözcüklerinden oluşan ikilemelerin sayısı oldukça fazladır. “Şırıl şırıl sular akıyordu. Şarıl şarıl sular çağlıyordu. Yağmur çisil çisil yağıyordu.” cümlelerinde yansıma sözcüklerle ikilemeler oluşturulmuştur.

İkilemeler kimi zaman Türkçe ve yabancı sözcüklerin bir arada kullanılmasıyla da yapılabilir. Bu örneklerde Türkçe sözcükler genel olarak önce kullanılır. “Güçlü kuvvetli kollarıyla kütüğü omuzladı. Kılığı kıyafeti ile varlıklı birini andırıyordu.” cümlelerinde ikilemeleri oluşturan ikinci sözcükler yabancı kökenlidir.

İkilemeler bazen de yabancı kökenli sözcüklerden oluşur. “Hâl hatır sormaya gittik. Avukat olarak hak hukuk aramak temel görevimiz.” Cümlelerinde ikileme oluşturan sözcükler yabancı kökenlidir.

Sayılar ikilemelerde de kullanılır ve en çok tercih edilen ikileme yapılarından birisidir. “Üç beş kuruşla geçinilebilir mi zannediyorsun? Beş altı kişi toplanıp orta yerde dövmüşler. Bir iki kişiyle bu işin üstesinden gelemezsiniz.” Cümlelerinde sayılar ikilemeyi oluşturmuştur.

İkilemeler kimi zaman tamlamalar ile de kurulabilir. Örneğin “Yıllar yılı bir arada oturduk. Liderler lideri Atatürk’ü mekânında ziyaret ettik.” Cümlelerinde ikilemeyi oluşturan sözcükler birer tamlamadır.

İkilemeler kimi zaman pekiştirmeli şekilde de olur. “Odaları temiz mi temiz oldu. Duştan sonra mis mi mis kokuyordu. Ondan her şey beklenir yapar mı yapar elbet.” Cümlelerinde ikilemelerde pekiştirmeden yararlanılmıştır ve soru ile pekiştirme sağlanmıştır.

İkilemelerde kullanılan sözcüklerin her zaman anlamlı olması gerekmez. Kimi zaman anlamsız iki sözcük ikileme oluşturabilirken kimi zaman da bir anlamlı birde anlamsız sözcük ikileme meydana getirebilir. Örneğin, “abur cubur, eciş bücüş, ıvır zıvır” ikilemeleri anlamsız sözcüklerden oluşurken “eğri büğrü, eski püskü, çoluk çocuk, ufak tefek” gibi ikilemelerde sözcüklerin birisi anlamlı diğeri anlamsızdır.

Dilimizde kullanılan ikilemelerin bir kısmı M eklemelidir ve bu tarz ikilemeler oldukça fazladır. Bunun nedeni dilin yapısına uyması ve söyleyiş kolaylığı sağlamasıdır. “Para mara, ev mev, ders mers, kitap mitap, hediye mediye, iş miş” bu tür ikilemelerdir.

İkilemelere dair bazı hususiyetlere dikkat etmek gerekir:

  • Kimi zaman tekrarlanan yüklemler olur. Yazarlar bunu anlatımda süreklilik sağlamak, duyguyu pekiştirmek için kullanabilirler. Fakat tekrarlanan yüklemler ikileme değildir. Örneğin, “Kadın dalgın dalgın baktı.” Cümlesi ikileme iken “Adam otobüsün ardından baktı, baktı, baktı.” Cümlesinde baktı ikileme değil, tekrarlanan yüklemdir.
  • İkilemeler arasında hiçbir şekilde hiçbir noktalama işareti kullanılmaz.
  • İkilemeyi oluşturan sözcükler genel olarak ayrı yazılır. “Az çok, eğri büğrü, aşağı yukarı, irili ufaklı” gibi.
  • İkilemeyi oluşturan sözcükler her zaman yalın halde bulunmaz. Cümlenin yapısına göre biri ya da ikisi birden ek alabilir. “Diz dize, göz göze, irili ufaklı “gibi.
  • İkilemeler dillerin en köklü varlıklardır. Bu yüzden kimi ikilemeler kalıplaşarak birleşik yazılmaya başlanır. Fakat bitişik yazılmaları ikileme olmalarını engellemez. “Çerçöp, çulçaput, delidolu, cımbız, günbegün” gibi.
  • İkilemeli sözcükler bazen terim niteliğinde de kullanılır. Bir nesnenin, bir aletin adı olabilir. “Biçerdöver, biçerbağlar, emmebasma, çöpçatan” gibi.
  • Bir cümlede birden fazla ikileme kullanılabilir. Bu durumda ikilemeler arasına virgül (,) konarak anlam ayrıştırılır. “Bunu duyan genç kız katıla katıla, hıçkıra hıçkıra ağlamaya başladı. Elindeki sapanı evire çevire, gacırdata gacırdata döndürmeye devam ediyordu.” Gibi.

Deyimler, Türkçenin en büyük zenginliklerinden biridir. Sözün etkisini ve gücünü arttırmak için kullanılan deyimler, ikilemelerin ses ve biçim özelliklerinden faydalanırlar. İkilemeli deyimler, sözün anlatma, öğretme değerini daha açık dile getirir, daha kuvvetli hale getirir. “Astığı astık, kestiği kestik. Dediği dedik, çaldığı düdük. Kim kime, dum duma. Ser verip sır vermemek. Yüze yüze kuyruğuna gelmek. Elini kolunu sallaya sallaya gezmek. Har vurup harman savurmak. Uzun uzadıya konuşmak.” gibi.

Atasözleri köklü geçmişe sahip, yüzyıllar içinde oluşmuş, öğüt ve yargıları en güzel biçimde ifade en söz gruplarıdır. Atasözlerinde sevgi, yergi, iğneleme, ağıt ve diğer bütün hayatın yansımaları bulunur. Belleklere işlenerek gelen atasözleri de tıpkı deyimlerde olduğu gibi ikilemelerden faydalanır. İkilemeler atasözlerini daha etkili, daha anlamlı hale getirir. “El el üstünde olur, ev ev üstünde olmaz. Ödünç güle güle gider, ağlaya ağlaya gelir. Yer damar damar, insan soy soydur. Bol bol yiyen, bel bel bakar. Şık şık eden nalçadır, iş bitiren akçadır. Dağ dağa kavuşmaz, insan insana kavuşur.” gibi örnekler verilebilir.

 

Facebook üzerinden bu sayfaya yorum yap!

YORUM GÖNDER

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*