Homepage / Genel / İsim Nedir?
Ses ve Harf Nedir? İsim Nedir? Cümlenin Ögeleri Anlatım Bozukluğu Nedir? Türkçe’de Paragraf Çeşitleri Nelerdir? Cümlede Anlam Yapılarına Göre Cümleler Nelerdir? Anlamına Göre Cümleler İmla Kuralları Nedir? Üslup Nedir? Dilbilgisi Nedir? Vindergood Alfabesi Urartu Alfabesi Ülkemizde Kullandığımız Alfabe Hangi Uygarlık Tarafından Bulunmuştur Zambiya Alfabesi Ukrayna Alfabesi Ukraynaca Alfabe Okunuşu Zebur Alfabesi Zibu Alfabesi Vefk Alfabesi Ütopya Alfabesi Yunanca Alfabe Okunuşu Zodyak Alfabesi Wakanda Alfabesi Vietnam Alfabesi Latin Alfabesine Son Şeklini Veren Uygarlık Şifreli Alfabe Yapma Pomakça Alfabesi Latin Alfabesi Olmasaydı Ne Olurdu? Pilot Alfabesi Melek Alfabesi Latin Alfabesine Geçişin Faydaları Şu An Kullandığımız Alfabe Sanskritçe Alfabe Pakistan Alfabesi Lehçe Alfabe Latin Alfabesi Olmayan Harfler Laz Alfabesi Sırp Alfabesi Selçuklu Alfabesi Norveç Alfabesi Nogay Alfabesi Latin Alfabesi Kaç Harftir? Latin Alfabesinin Özellikleri Maddeler Halinde Şaman Alfabesi Polonya Alfabesi Orhun Yazıtları Latin Alfabesi Lehçe Alfabesi Latin Alfabesi Ve Türk Alfabesi Arasındaki Fark Latin Alfabesini Kullanmayan Ülkeler Tayland Alfabesi Pinyin Alfabesi Pers Alfabesi Nato Alfabesi Latin Alfabesi Kullanan Ülkeler İçinde Latin Alfabesini Kaç Kişi Biliyor Latin Alfabesine Eklenen Harfler Şimti Alfabesi Romen Alfabesi Oğuz Alfabesi Nors Alfabesi Latin Alfabesi Kullanan Ülkeler Kiril Alfabesi Kullanan Türk Devletleri Japoncada Kaç Alfabe Var İtalyanca Alfabe İbrani Alfabesi Kullanan Ülkeler İbrani Alfabesi Kullanan Türk Boyu Göktürk Alfabesinde Kaç Harf Vardı? Latin Alfabesi Hangi Uygarlık Tarafından Bulunmuştur? Japonca Katakana Alfabe           İsrail Alfabesi Irk Bitig Alfabesi İbrani Alfabesi Kaç Harflidir? Göktürk Alfabesi Ne Zamana Kadar Kullanıldı? Latin Alfabesi Hangi Ülkelerde Kullanılır? Japonca Alfabe Öğren İşaret Dili Alfabesi İspanyol Alfabesi Hiragana Alfabesi Grek Alfabesi Kiril Alfabesi Hangi Ülkelerde Kullanılır? Japonca Hiragana Alfabe İspanyolca Alfabe Hint Alfabesi Göktürk Alfabesi Rakamlar Latin Alfabesi İle Yazılan Eserler Japon Alfabesi Işık Dili Alfabesi İbrani Büyü Alfabesi Hiyeroglif Alfabesi Günümüzdeki Latin Alfabesi Nasıl Oluşmuştur? Kör Alfabesi Japonca Çince Alfabe İtalyan Alfabesi Irak Alfabesi Hangi Padişah Latin Alfabesi İstedi? Görme Engelliler Alfabesi İsveç Alfabesi Göktürk Alfabesi Ne Zaman Kullanıldı? Fonetik Alfabe Tablosu Eski Latin Alfabesi

Genel

İsim Nedir?

Günlük hayatta yüzlerce nesne ile karşılaşırız. Bunlar canlı ya da cansız olabilir. Bütün nesneleri tanımlamak için dilde birtakım işaretler kullanılır. İşte nesnelere karşılayan bu işaretlere isim denir.

Yani isimler varlıkları ifade etmemizi sağlayan kailimelerdir ve kavramları, varlıkları, nesneleri tanıyabilmemiz için, onların her birini diğerinden ayırabilmemiz için isimlere ihtiyacımız vardır. İsimlerle karşıladıkları kavramlar arasında sıkı bir ilişki olup bunlar daima birbirlerini çağrıştırır.

Örneğin kalem sözünü duyduğumuzda aklımızda hemen nesne olan kalem varlığı canlanır ya da kalem gördüğümüzde zihnimizde hemen o nesneyi karşılayan isim oluşur. Canlı, cansız bütün nesnelerin bir ismi olduğu gibi duyguların, düşüncelerin de birer isimleri vardır.

İsim Çeşitleri Nelerdir?

İsimler farklı şekillerde incelenir. Bu, öğrenmeyi ve ilişkilendirmeyi saha kolaylaştırır. İsim çeşitleri şu şekilde ana başlık ve alt başlıklara ayrılır:

Varlıklara verilişlerine göre isimler:

  • Özel İsimler: Bilinen bir varlığı, yani tek bir varlığı ifade eden isimlerdir. Özel isimler, kişi ismi, şehir ismi, ülke ismi, dergi ismi, kitap ismi, din ismi, kurum ismi olabilir. Örneğin; Mehmet, Mersin, Türkiye, Uçurtmayı Vurmasınlar, Hristiyanlık, Atatürk Lisesi özel isimlerdir.
  • Cins İsimler: Aynı türden varlıkları karşılayan isimlerdir. Özel isimlerde zihnimizde tek bir varlık canlanırken cins isimde birbirine benzeyen, birden çok varlık canlanır. Örneğin dağ, araba, deniz birer cins isimdir.

Bir isim her zaman özel isim olmayacağı gibi her zaman cins isim de olmaz. Cümlelerde kullanıldığı yere göre değişebilir. Bu da dilin canlı bir varlık olması sözcüklerin çok farklı yerlerde, farklı anlamlarda kullanılabilmesinden kaynaklanır. Örneğin, “deniz” tek başına cin isim olsa da “bugün Deniz okula gelmedi.” Dediğimizde Deniz bir kişinin ismi olduğu için özel isim olmuş oluyor. Bu yüzden sözcükleri cümle içinde ve bütüncül anlamlarına göre değerlendirmekte fayda var.

Varlıkların oluşuna göre isimler:

  • Somut İsimler: Beş duyu organımızla algılanabilen varlıklara verilen isimlerdir. Örneğin, masa, televizyon, su, saat, koku gibi isimler somuttur.
  • Soyut İsimler: Beş duyu organımızla algılayamadığımız, madde halinde bulunmayan varlıklara verilen isimlerdir. Örneğin; akıl, sevgi, hasret, üzüntü gibi isimler soyuttur.Varlıkların sayılarına göre isimler:
  • Tekil İsimler: Sadece bir varlığı karşılayan, “-ler, -lar” çokluk eklerini almamış isimlerdir. Örneğin; okul, sınıf, öğretmen, kalem gibi isimler tekildir.
  • Çoğul İsimler: Birden çok varlığı karşılayan, tekil ismin sonuna “-ler, -lar” ekleri getirilerek yapılan isimlerdir. Örneğin; okullar, sınıflar, öğretmenler, kalemler gibi isimler çoğuldur.
  • Topluluk İsimleri: Çokluk eklerini almadıkları halde birden çok varlığı karşılayan isimlerdir. Tekil isim gibi görünür ama çokluk ifade ederler. Örneğin odu, meclis, aile, takım, cemiyet gibi isimler tekil görünseler de çokluk ifade ettikleri için topluluk ismidir.Varlıkların yapılarına göre isimler:
  • Basit İsimler: Kök halinde bulunan, yapım eki almamış, başka bir sözcükle birleşmemiş isimlerdir ve tek bir sözcükten meydana gelirler. Örneğin; kalem, defter, insan, evler, çiçeğin gibi sözcükler basit isimdir.
  • Türemiş İsimler: Basit bir ismin yapım eki almasıyla oluşur. İsimken ek alıp yine isim kalabilir ya da fiilken ek alıp isim olmuş olabilir. Örneğin; kalemlik, defterci, evcil, sayı, kızış, bakım gibi sözcükler türemiş isimlerdir.
  • Birleşik İsimler: En az iki sözcüğün bir araya gelmesiyle oluşur. Üç farklı şekilde oluşabilir. İki ismin yan yana gelmesiyle: keçiboynuzu, heykeltıraş, beşparmak gibi. Bir isim ve bir fiilin yan yana gelmesiyle: bilgisayar, gecekondu, imambayıldı gibi. İki filin yan yana gelmesiyle; dedikodu, biçerdöver gibi.

İsim Tamlaması Nedir?

Kelimeler kimi zaman bir varlığı tek başlarına ifade etmeye yetmez. Bu durumda da birbiriyle ilgili, biri diğerini iyelik, yani sahiplik yönünden tamamlayan en az iki isimden oluşan kelime gruplarına ihtiyaç duyulur. Bu kelime gruplarına da isim tamlaması denir.

Peki, “ad tamlaması nedir?” diye soracak olursak? İsim, aynı zamanda ad demektir. Aralarında herhangi bir fark yoktur ve isim tamlaması, ad tamlaması olarak da ifade edilebilir. Ad tamlamasında en az iki ad bulunur ve bunların birisine “tamlayan”, diğerine “tamlanan” denir. Örneğin; “Evin kapısı” derken evin=tamlayan, kapısı=tamlanan; “koltuk değneği” derken koltuk=tamlayan, değneği=tamlanan görevi görür.

İsim tamlamaları, tamlama eklerinden oluşur ve tamlama ekleri, tamlayan ekleri ve tamlanan ekleri olarak ikiye ayrılır:

  • Tamlayan ekleri: -ın, -in, -un, -ün, -nın, -nin, -nun, -nün.
  • Tamlanan ekleri: -ı, -i, -u, -ü, -sı, -si, su, sü.

Ad tamlamaları, diğer adıyla isim tamlamaları, dört farklı şekilde oluşur: Belirtili isim tamlamalar, belirtisiz isim tamlamaları, zincirleme isim tamlamaları ve takısız isim tamlamaları. Bunların her biri ek alıp almamalarına göre çeşitlendirilir.

Zincirleme İsim Tamlaması Nedir ve Nasıl Oluşur?

Zincirleme isim tamlaması, en az üç ismin birbirini tamamlayarak bir kavramı, bir varlığı ifade eder hale gelmesidir. İçerisinde belirtili, belirtisiz ya da takısız isim tamlaması bulunabilir. Dolayısıyla zincirleme isim tamlamasının içinde mutlaka bir isim tamlaması da bulunur. Örneğin; “bahçenin kapısının kolu” ifadesi bir zincirleme isim tamlamasıdır. Fakat “bahçenin kapısı” aynı zamanda belirtili isim tamlamasıdır. Fakat üç isim birleştiğinde tek varlığı ifade etmekte ve zincirleme isim tamlaması oluşturmuş bulunmaktadır.

Belirtili İsim Tamlaması Nedir, Nasıl Tespit Edilir?

Belirtili isim tamlaması hem tamlayanın hem de tamlananın tamlama eklerini almış halidir. Bir tamlamanın belirtili isim tamlaması olabilmesi için iki isimden oluşması ve ilk ismin tamlayan eklerini, ikinci ismin de tamlanan eklerini almış olması gerekir. Örneğin “ceketin düğmesi” ifadesinde ceket ve düğme isimleri tamlayan ve tamlanan eklerini almışlar, bu sayede belirtili isim tamlaması oluşturmuşlardır.

 

Facebook üzerinden bu sayfaya yorum yap!

YORUM GÖNDER

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*