Homepage / Genel / Kazak Alfabesi
Vindergood Alfabesi Urartu Alfabesi Ülkemizde Kullandığımız Alfabe Hangi Uygarlık Tarafından Bulunmuştur Zambiya Alfabesi Ukrayna Alfabesi Ukraynaca Alfabe Okunuşu Zebur Alfabesi Zibu Alfabesi Vefk Alfabesi Ütopya Alfabesi Yunanca Alfabe Okunuşu Zodyak Alfabesi Wakanda Alfabesi Vietnam Alfabesi Latin Alfabesine Son Şeklini Veren Uygarlık Şifreli Alfabe Yapma Pomakça Alfabesi Latin Alfabesi Olmasaydı Ne Olurdu? Pilot Alfabesi Melek Alfabesi Latin Alfabesine Geçişin Faydaları Şu An Kullandığımız Alfabe Sanskritçe Alfabe Pakistan Alfabesi Lehçe Alfabe Latin Alfabesi Olmayan Harfler Laz Alfabesi Sırp Alfabesi Selçuklu Alfabesi Norveç Alfabesi Nogay Alfabesi Latin Alfabesi Kaç Harftir? Latin Alfabesinin Özellikleri Maddeler Halinde Şaman Alfabesi Polonya Alfabesi Orhun Yazıtları Latin Alfabesi Lehçe Alfabesi Latin Alfabesi Ve Türk Alfabesi Arasındaki Fark Latin Alfabesini Kullanmayan Ülkeler Tayland Alfabesi Pinyin Alfabesi Pers Alfabesi Nato Alfabesi Latin Alfabesi Kullanan Ülkeler İçinde Latin Alfabesini Kaç Kişi Biliyor Latin Alfabesine Eklenen Harfler Şimti Alfabesi Romen Alfabesi Oğuz Alfabesi Nors Alfabesi Latin Alfabesi Kullanan Ülkeler Kiril Alfabesi Kullanan Türk Devletleri Japoncada Kaç Alfabe Var İtalyanca Alfabe İbrani Alfabesi Kullanan Ülkeler İbrani Alfabesi Kullanan Türk Boyu Göktürk Alfabesinde Kaç Harf Vardı? Latin Alfabesi Hangi Uygarlık Tarafından Bulunmuştur? Japonca Katakana Alfabe           İsrail Alfabesi Irk Bitig Alfabesi İbrani Alfabesi Kaç Harflidir? Göktürk Alfabesi Ne Zamana Kadar Kullanıldı? Latin Alfabesi Hangi Ülkelerde Kullanılır? Japonca Alfabe Öğren İşaret Dili Alfabesi İspanyol Alfabesi Hiragana Alfabesi Grek Alfabesi Kiril Alfabesi Hangi Ülkelerde Kullanılır? Japonca Hiragana Alfabe İspanyolca Alfabe Hint Alfabesi Göktürk Alfabesi Rakamlar Latin Alfabesi İle Yazılan Eserler Japon Alfabesi Işık Dili Alfabesi İbrani Büyü Alfabesi Hiyeroglif Alfabesi Günümüzdeki Latin Alfabesi Nasıl Oluşmuştur? Kör Alfabesi Japonca Çince Alfabe İtalyan Alfabesi Irak Alfabesi Hangi Padişah Latin Alfabesi İstedi? Görme Engelliler Alfabesi İsveç Alfabesi Göktürk Alfabesi Ne Zaman Kullanıldı? Fonetik Alfabe Tablosu Eski Latin Alfabesi Dünyanın En Uzun Alfabesi Değişik Alfabe Yazıları Ceylin Alfabesi Bizans Alfabesi Göktürk Alfabesi Hangi Yüzyıllar Arasında Kullanılmıştır? Frig Alfabesi Enokyan Alfabesi Dünyadaki Alfabe Çeşitleri Denizcilik Alfabesi Çek Alfabesi Arapça Alfabe Peltek Harfler

Genel

Kazak Alfabesi

Kazakça, Kazakistan’da 10 milyon kişi tarafından konuşulan çağdaş Türk yazı dilidir. Kıpçak öbeğine ait olan Kazakça, dünyada Kazakistan dâhil olmak üzere toplam 16 milyon kişi tarafından konuşulmaktadır. Moğolistan’da bulunan Bayan Ölgey eyaletinin nüfusu %90’a yaklaşan oranda Kazak Türkleri ağırlıklıdır. Bu nedenle bu eyalette yaşayan kişilerin neredeyse tamamı Kazak Türkçesi konuşurlar ve yazı sistemi olarak da Kazak Kiril Alfabesini kullanırlar.

Kazakça Türkiye’de konuşulan Türkçeye yakın bir dil olmakla beraber Azeri Türkçesi kadar yakın olan bir dil değildir. Kazakça kelimelerin arasında binlerce Türkçe kelime bulunmasına rağmen bazı değişikliklere uğrayarak kullanılmaktadırlar. Örneğin ağaç kelimesi ağaş olarak (ç’ler ş’ye dönüşür), baş kelimesi bas olarak (ş’ler s’ye dönüşür), yıl kelimesi jıl olarak (y’ler j’ye dönüşür) kullanılmaktadır. Kelimelerin aldığı eklerde de aynı değişiklikler yapılır. Ama yabancı dillerden Türkçeye girmiş olan kelimelerde, örneğin Şükür kelimesinde bu değişiklikler yapılmaz, Şükir şeklinde telaffuz edilir.

Latin harfleri ve karşılığı olan Kiril harfleri

Bu dil Kazakistan’ın anadili olmasına rağmen Rusça’nın kullanımı da oldukça yaygındır. Nüfusunun önemli bir kısmı (özellikle bağımsızlığını kazanmadan önce) Ruslardan oluşan ülkede resmi yazışmalar dâhil birçok alanda Rus dilinin de kullanıldığı söylenebilir. Ama ülkedeki Rus nüfusunun azalması ile birlikte Kazakistan’ın resmi dili olan Kazakçanın kullanımı artmış ve milliyetçi görüşler sayesinde önem kazanmıştır.

Kazak Alfabesi (Kullanılan Kiril Alfabesi)

Kazakistan’da kullanılan alfabelerin XX.yüzyıl içinde birkaç defa değiştiği görülebilir. Sovyetler Birliği’ne dâhil olan diğer Orta Asya Türk Cumhuriyetlerinde olduğu gibi Kazakistan’da da Arap Alfabesi, Latin Alfabesi ve Kiril Alfabesi kullanılmıştır.

XX.yüzyıl başlarında Çarlık Rusya’sında yaşanan değişimler Kazakistan’ı da etkilemişti. 1920’lere kadar çeşitli ayaklanmaların ve siyasi çalkantıların egemen olduğu bölgede Arap alfabesi kullanılıyordu. 1920 senesinde Sovyetler Birliği himayesine geçen Kazakistan, 1928 yılında Türkiye’de yapılan harf devriminin etkisiyle o günlerde alınan Birleştirilmiş Yeni Türk Alfabesi kararına istinaden 1929 yılında Latin Alfabesinden uyarlanan alfabeyi kullanmaya başladı. Bu alfabeyi 1940’lı yıllara kadar kullandılar ama 1940 yılında Sovyetler Birliği’nin uyguladığı Böl ve Yönet politikası gereği yaptığı baskılar sonucunda, 33 harfli Kiril Alfabesine 9 harfin eklenmesiyle oluşturulan Kazak Kiril Alfabesine geçiş yaptılar. Bu alfabe en çok karaktere sahip olan Kiril alfabesi versiyonudur.

Kazak Kiril Alfabesi, tabloda görülen Rus Kiril Alfabesine Ә, Ғ, Қ, Ң, Ө, Ұ, Ү, Һ, І karakterlerinin eklenmesiyle oluşturulmuştu.

1940 yılında S. A. Amanjolov tarafından sunulan Kazak Kiril Alfabesi şu karakterlerden oluşuyordu: а (a), ә (a-e arası), б (b), в (v), г (ince g), ғ (kalın g), д (d), е (söz başında ye okunur, söz içinde e okunur), ё (yo), ж (j), з (z), и (iy), й (y), к (ince k), қ (kalın k, q), л (l), м (m), н (n), ң(nazal n, genizden n, ñ), о (o), ө (ö), п (p), р (r), с (s), т (t), у (uv), ұ (u), ү (ü), ф (f), х(hırıltılı h), һ (geniş h), ц (ts), ч (ç), ш (ş), щ (şç), ъ (kalın ün verir), ы (ı), і (i), ь ( inceleştirir), э (é), ю (yu), я (ya).

Bu alfabe Rus Kiril Alfabesine Ә, Ғ, Қ, Ң, Ө, Ұ, Ү, Һ, І karakterlerinin eklenmesiyle oluşturulmuştu. Ұ harfi 1950 yılına kadar Ӯ şeklinde kullanılmış ve daha sonra şu anda kullanılan halini almıştı.

Kazak Latin Alfabesi

1991 yılında Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla birlikte bağımsızlığını kazanan devletler arasında bulunan Kazakistan, Latin Alfabesine geçmeyi tartışan Orta Asya Türk Cumhuriyetlerinden birisi olmuştur. Ülkede yaşayan nüfusun büyük bir çoğunluğu bu fikri desteklemektedir ama bazı gruplar ve aydınlar 1920’ler sonrasında Kazak Kiril Alfabesi ile yazılan eserlerin okunamaz hale geleceği görüşünü ileri sürerek bu fikre karşı çıkmaktadırlar.

Yeni Kazak Alfabesi için hazırlanan bir örnek

Diğer Orta Asya Türk Cumhuriyetleri 1990’larda Latin alfabesine geçmişti ama Rus kültürünün etkisinde daha fazla kalan ve nüfusu daha kalabalık olan Kazakistan’da Latin Alfabesine geçme kararını almak kolay olmamıştı. 2017 senesine kadar devam eden tartışmalar bu yılın sonuna doğru neticelendi. Latin temelli yeni Kazak alfabesi projesi tartışmalarının sonlandığı, 2018 senesinden itibaren ders kitaplarının Latin alfabesiyle basılmasının ve 2025 senesine kadar tüm kitapların, resmi belgelerin ve süreli yayınların Latin alfabesiyle yayınlanmasının planlandığı belirtildi. Kazakistan Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev tarafından imzalanan kararname ve Kazakistan Cumhurbaşkanlığı resmi internet sayfasındaki bilgiler, alfabe değişimi için komisyon kurulacağını ve Latin alfabesine geçiş sürecinin 2025 yılına kadar tamamlanacağını belirtiyor.

Facebook üzerinden bu sayfaya yorum yap!
1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars (No Ratings Yet)
Loading...

YORUM GÖNDER

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*