Homepage / Alfabeler / Moğol Alfabesi
Vindergood Alfabesi Urartu Alfabesi Ülkemizde Kullandığımız Alfabe Hangi Uygarlık Tarafından Bulunmuştur Zambiya Alfabesi Ukrayna Alfabesi Ukraynaca Alfabe Okunuşu Zebur Alfabesi Zibu Alfabesi Vefk Alfabesi Ütopya Alfabesi Yunanca Alfabe Okunuşu Zodyak Alfabesi Wakanda Alfabesi Vietnam Alfabesi Latin Alfabesine Son Şeklini Veren Uygarlık Şifreli Alfabe Yapma Pomakça Alfabesi Latin Alfabesi Olmasaydı Ne Olurdu? Pilot Alfabesi Melek Alfabesi Latin Alfabesine Geçişin Faydaları Şu An Kullandığımız Alfabe Sanskritçe Alfabe Pakistan Alfabesi Lehçe Alfabe Latin Alfabesi Olmayan Harfler Laz Alfabesi Sırp Alfabesi Selçuklu Alfabesi Norveç Alfabesi Nogay Alfabesi Latin Alfabesi Kaç Harftir? Latin Alfabesinin Özellikleri Maddeler Halinde Şaman Alfabesi Polonya Alfabesi Orhun Yazıtları Latin Alfabesi Lehçe Alfabesi Latin Alfabesi Ve Türk Alfabesi Arasındaki Fark Latin Alfabesini Kullanmayan Ülkeler Tayland Alfabesi Pinyin Alfabesi Pers Alfabesi Nato Alfabesi Latin Alfabesi Kullanan Ülkeler İçinde Latin Alfabesini Kaç Kişi Biliyor Latin Alfabesine Eklenen Harfler Şimti Alfabesi Romen Alfabesi Oğuz Alfabesi Nors Alfabesi Latin Alfabesi Kullanan Ülkeler Kiril Alfabesi Kullanan Türk Devletleri Japoncada Kaç Alfabe Var İtalyanca Alfabe İbrani Alfabesi Kullanan Ülkeler İbrani Alfabesi Kullanan Türk Boyu Göktürk Alfabesinde Kaç Harf Vardı? Latin Alfabesi Hangi Uygarlık Tarafından Bulunmuştur? Japonca Katakana Alfabe           İsrail Alfabesi Irk Bitig Alfabesi İbrani Alfabesi Kaç Harflidir? Göktürk Alfabesi Ne Zamana Kadar Kullanıldı? Latin Alfabesi Hangi Ülkelerde Kullanılır? Japonca Alfabe Öğren İşaret Dili Alfabesi İspanyol Alfabesi Hiragana Alfabesi Grek Alfabesi Kiril Alfabesi Hangi Ülkelerde Kullanılır? Japonca Hiragana Alfabe İspanyolca Alfabe Hint Alfabesi Göktürk Alfabesi Rakamlar Latin Alfabesi İle Yazılan Eserler Japon Alfabesi Işık Dili Alfabesi İbrani Büyü Alfabesi Hiyeroglif Alfabesi Günümüzdeki Latin Alfabesi Nasıl Oluşmuştur? Kör Alfabesi Japonca Çince Alfabe İtalyan Alfabesi Irak Alfabesi Hangi Padişah Latin Alfabesi İstedi? Görme Engelliler Alfabesi İsveç Alfabesi Göktürk Alfabesi Ne Zaman Kullanıldı? Fonetik Alfabe Tablosu Eski Latin Alfabesi Dünyanın En Uzun Alfabesi Değişik Alfabe Yazıları Ceylin Alfabesi Bizans Alfabesi Göktürk Alfabesi Hangi Yüzyıllar Arasında Kullanılmıştır? Frig Alfabesi Enokyan Alfabesi Dünyadaki Alfabe Çeşitleri Denizcilik Alfabesi Çek Alfabesi Arapça Alfabe Peltek Harfler

Alfabeler

Moğol Alfabesi

 

Moğolca, Moğolistan ve bazı özerk bölgelerde günümüzde konuşulmakta olan bir dildir. Moğolistan’ın yanı sıra ağırlıklı olarak Rusya ve Çin’de bulunan, Moğolca konuşan kişilerin sayısı farklı kaynaklarda 5 ile 8 milyon kişi arasında gösterilmektedir.

Moğolların kullandığı tüm alfabeler dikkate alındığında ise yaklaşık 1000-1200 yıllık süre içinde 10 tane kadar farklı alfabe kullanıldığı söylenebilir. Bu alfabeler kullanıldığı tarihlere göre şunlardır:

Hyatan Yazısı: Binlerce işaretten oluşan Çin yazısına benzetilmektedir. Büyük Yazı ve Küçük Yazı olarak iki formu olduğu bilinmektedir. Ama Büyük Yazıya ait işaretlere rastlanamamıştır. Küçük Yazıyla yazılmış olan birkaç tane parça bulunmuştur ve bu alfabede kullanılan 400’e yakın işaret tespit edilmiştir. 920 yılında Büyük Yazının oluşturulduğu ve Küçük Yazının da bunu geliştirmek amacıyla 925 yılında oluşturulduğu düşünülmektedir.

Moğol Alfabesi: Aşağıda daha ayrıntılı şekilde açıklayacağımız gibi 1200’lü yılların başından itibaren günümüze kadar kullanılan ve Uygur Alfabesinden esinlenerek hazırlanmış olan alfabedir.

Moğol Alfabesi ile yazılmış bir metin.

Moğol Alfabesi ile yazılmış bir metin.

Dörvölçin Biçig (Phags-Pa, Dört Köşe Yazısı): 1200’lü yıllarda Kubilay Han’ın emri ile oluşturulan bu alfabedeki harflerin sayısı bazı kaynaklarda 43, diğer kaynaklarda 41 olarak gösterilmiştir. Yine yukarıdan aşağıya yazılan bu alfabedeki harflerin 23 tanesi Moğolca kelimeleri yazmak için kullanılırken kalan harfler yabancı kökenli kelimeleri yazılı hale getirirken kullanılmaktaydı. Çok karmaşık bir alfabe olduğu için uzun süre kullanılmadığı belirtilmektedir.

Galig Yazısı: 1587 yılında Moğolcada bulunan ama Uygurcada olmayan seslerin telaffuz edilebilmesini sağlamak için düzenlenmiştir. Bu yazı da karakter olarak Uygur alfabesine benzeyen harflerin kullanıldığı bir yazıdır.

Tod Yazısı: Galig yazısından etkilenerek 1648 yılında bir rahip olan Zaya Bandid Namhaycamts tarafından oluşturulmuştur. Tüm Moğollar için hazırlandığı söylenen bu alfabenin isminin kelime anlamı ‘net, belirgin’ olarak verilebilir. Dolayısıyla bu alfabe Moğolcamım net ve belirgin bir şekilde yazılabilmesini sağlamak için hazırlanmıştır.  Uygurcadan alınan Klasik Moğol Alfabesine dayanan bu alfabe, farklı sesleri vermek için tek bir harf kullanılmasının önüne geçiyordu. Ama yazıyı düzenleyen rahibin Oyrat’lı olduğu ve bu alfabenin Oyratların bir diyalektini yansıtmakta olduğu söylenmektedir. Bu nedene dayalı olarak kullanımı fazla yaygınlaşmamış olan bir yazı sistemidir.

Soyömbö Yazısı: 1686 senesinde Öndörgegeen Zanabazar tarafından düzenlenmiştir. Moğolca, Tibetçe ve Samgardça yazmak için hazırlandığından yaklaşık 90 harfin bulunduğu bir yazı sistemidir. Yazının bir diğer amacı ise Mançulular tarafından Moğollara uygulanan eziyete karşı özgürlüğü, Moğol hürriyetini ifade etmektir. Bu nedenle birkaç yüzyıl boyunca Moğol bayrağında da kullanılmıştır.

Hevtee Dörvölçin Yazısı: Birkaç örneği bulunan bu yazının oldukça karmaşık olduğu ve fazla kullanılmadığı görülmektedir. Yatay Dörtköşe Yazı olarak da bilinmektedir.

Vagindra Yazısı: 1905 ya da 1907 tarihlerinde oluşturulduğu belirtilen bu yazı, Buryatça ve Rusça dillerinin özelliklerini yansıtabilmek amacıyla hazırlanmıştır. Buryat diyalektinin temel alındığı alfabe, eski Moğol alfabesi ve Tod yazısı örnek alınarak düzenlenmiştir. Kullanılan harfler ise Kiril alfabesindeki bütün harfleri yazıya dökme amacını taşıdığı için Kiril alfabesindeki harflere benzemektedir.

Kiril AlfabesiGüney Arabistan Runik alfabesi: 1940’lardan günümüze kadar kullanılan alfabedir.

Kiril alfabesinin ufak değişikliklerle düzenlenen formları Orta Asya'daki Türklerin kullanması için düzenlenmiştir.

Kiril alfabesinin ufak değişikliklerle düzenlenen formları Orta Asya’daki Türklerin kullanması için düzenlenmiştir.Yani Güney Arabistan Runik alfabesidir. 

Günümüz Kiril Alfabesi:

 

Yukarıdaki listede altı çizilmiş olarak verilen iki alfabe günümüzde Moğolcanın yazılı hale getirilmesi için kullanılan alfabelerdir.  Moğolca XIII. yüzyıldan itibaren 1940’lı yıllara kadar Uygur alfabesinden türetilmiş olan bir alfabe ile yazılmıştır. O yıllarda ülkenin yönetimini üstlenen Moğol Komünist Partisi, Latin Alfabesinin önemini fark etmiş ve bu alfabeye geçmek için 1930 yılında parti kurultayında yapılan vurgudan itibaren çeşitli çalışmalar yapılmıştır. 1941 yılında, Şubat ayında 29 harfli Latin Alfabesine geçme kararı alınmış olmasına rağmen, hemen bir ay sonra yani 1941 senesinin Mart ayında 35 harfli Kiril Alfabesinin resmi alfabe olması kararlaştırılmıştır. Eski Moğol Alfabesi ile Moğol Kiril Alfabesi (Kazak Alfabesi)  bir süre beraber kullanılmıştır. Bazı kaynaklar 1944 yılından itibaren, bazı kaynaklar ise 1946 yılından itibaren sadece Moğol Kiril Alfabesinin kullanılmaya başladığını belirtirler. Alfabe 1990’larda ülkenin demokrasiye geçiş sürecine kadar kullanılmıştır ve hala kullanılmaktadır. Ama Demokrasiye geçişle birlikte özellikle milliyetçi kanatlar eski Moğol Alfabesine geri dönülmesini istemişlerdir. 2011 yılında eski Moğol Alfabesi ile Moğol Kiril Alfabesi resmi statüde eşit ve bir arada kullanılan alfabeler olarak Moğolcanın yazılı hale getirilmesi için faydalanılan alfabeler durumuna gelmişlerdir.

Moğolların yüzyıllarca kullandıkları Uygur Alfabesinden türetilmiş  olan Moğol Alfabesi, 1200’lü yıllarda Cengiz Han döneminde halkının kendisine ait bir yazıya sahip olmasını isteyen hakanın kendisi tarafından davet edilen Uygur Türkleri tarafından hazırlanmıştır. İlk örneği ise Cengiz Han’ın yeğeni olan Yesunke adına dikilen dikili taş ile günümüze kadar gelmiştir. 1225 yılında yapılan bu dikili taşın üzerindeki Uygur Alfabesinden alınan alfabe ile yazılan Moğolca, yukarıdan aşağıya yazılarak kullanılan 25 harften oluşmaktadır. Bu alfabe Uygurlardan alınan alfabede herhangi bir değişiklik yapılmadan XV. yüzyıla kadar kullanılmıştır. Bu tarihten XVII. yüzyıla kadar ise Sanskritçe ve Tibetçe sesleri verebilmek adına bir takım küçük değişiklikler yapılmıştır. XVII. yüzyıldan sonra ise Tibetçeden Budist metinler tercüme edilmeye başlamış ve yazı dili oldukça fazla değişikliğe uğramıştır.

Facebook üzerinden bu sayfaya yorum yap!
1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars (No Ratings Yet)
Loading...

One Comment

  1. Remziye Kartal Rosenblat 17 Eylül 2017 10:55

    Bu çalışma için çok teşekkürler. Şu andaki Arapça Alfabe ile büyük benzerlik göstermiyor mu?

YORUM GÖNDER

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*