Homepage / Alfabeler / Orhun Alfabesi
Vindergood Alfabesi Urartu Alfabesi Ülkemizde Kullandığımız Alfabe Hangi Uygarlık Tarafından Bulunmuştur Zambiya Alfabesi Ukrayna Alfabesi Ukraynaca Alfabe Okunuşu Zebur Alfabesi Zibu Alfabesi Vefk Alfabesi Ütopya Alfabesi Yunanca Alfabe Okunuşu Zodyak Alfabesi Wakanda Alfabesi Vietnam Alfabesi Latin Alfabesine Son Şeklini Veren Uygarlık Şifreli Alfabe Yapma Pomakça Alfabesi Latin Alfabesi Olmasaydı Ne Olurdu? Pilot Alfabesi Melek Alfabesi Latin Alfabesine Geçişin Faydaları Şu An Kullandığımız Alfabe Sanskritçe Alfabe Pakistan Alfabesi Lehçe Alfabe Latin Alfabesi Olmayan Harfler Laz Alfabesi Sırp Alfabesi Selçuklu Alfabesi Norveç Alfabesi Nogay Alfabesi Latin Alfabesi Kaç Harftir? Latin Alfabesinin Özellikleri Maddeler Halinde Şaman Alfabesi Polonya Alfabesi Orhun Yazıtları Latin Alfabesi Lehçe Alfabesi Latin Alfabesi Ve Türk Alfabesi Arasındaki Fark Latin Alfabesini Kullanmayan Ülkeler Tayland Alfabesi Pinyin Alfabesi Pers Alfabesi Nato Alfabesi Latin Alfabesi Kullanan Ülkeler İçinde Latin Alfabesini Kaç Kişi Biliyor Latin Alfabesine Eklenen Harfler Şimti Alfabesi Romen Alfabesi Oğuz Alfabesi Nors Alfabesi Latin Alfabesi Kullanan Ülkeler Kiril Alfabesi Kullanan Türk Devletleri Japoncada Kaç Alfabe Var İtalyanca Alfabe İbrani Alfabesi Kullanan Ülkeler İbrani Alfabesi Kullanan Türk Boyu Göktürk Alfabesinde Kaç Harf Vardı? Latin Alfabesi Hangi Uygarlık Tarafından Bulunmuştur? Japonca Katakana Alfabe           İsrail Alfabesi Irk Bitig Alfabesi İbrani Alfabesi Kaç Harflidir? Göktürk Alfabesi Ne Zamana Kadar Kullanıldı? Latin Alfabesi Hangi Ülkelerde Kullanılır? Japonca Alfabe Öğren İşaret Dili Alfabesi İspanyol Alfabesi Hiragana Alfabesi Grek Alfabesi Kiril Alfabesi Hangi Ülkelerde Kullanılır? Japonca Hiragana Alfabe İspanyolca Alfabe Hint Alfabesi Göktürk Alfabesi Rakamlar Latin Alfabesi İle Yazılan Eserler Japon Alfabesi Işık Dili Alfabesi İbrani Büyü Alfabesi Hiyeroglif Alfabesi Günümüzdeki Latin Alfabesi Nasıl Oluşmuştur? Kör Alfabesi Japonca Çince Alfabe İtalyan Alfabesi Irak Alfabesi Hangi Padişah Latin Alfabesi İstedi? Görme Engelliler Alfabesi İsveç Alfabesi Göktürk Alfabesi Ne Zaman Kullanıldı? Fonetik Alfabe Tablosu Eski Latin Alfabesi Dünyanın En Uzun Alfabesi Değişik Alfabe Yazıları Ceylin Alfabesi Bizans Alfabesi Göktürk Alfabesi Hangi Yüzyıllar Arasında Kullanılmıştır? Frig Alfabesi Enokyan Alfabesi Dünyadaki Alfabe Çeşitleri Denizcilik Alfabesi Çek Alfabesi Arapça Alfabe Peltek Harfler

Alfabeler

Orhun Alfabesi

Milli alfabe ya da Göktürk alfabesi olarak bilinen alfabe, tarihte Türk toplulukları tarafından kullanılan ilk alfabe olarak bilinir. Tarihteki ilk örneği Yenisey Anıtları’nda kullanılmıştır. Ama burada kullanılan karakter sayısı 100’ün üzerinde idi. Ama Orhun Yazıtları’nda en son ve en mükemmel biçimini almış, kullanılan karakterlerin yani harflerin sayısı da 38’e düşmüştür. Bu nedenle Orhun Alfabesi adıyla da bilinmektedir.

İlk olarak M.Ö.200-150 yılları arasında kullanılmaya başladığı ve zaman içinde değişikliklere uğrayarak 10. Yüzyıla kadar kullanıldığı düşünülmektedir. Yenisey Yazıtları’nda kullanılan damgalar, at, it, ok vb. Türkçe sesleri, kelimeleri temsil ediyordu. Zaman içinde bu damgaların kaya resimleri formatından çıkıp damga harflerine dönüştüğü düşünülmektedir. Her ne kadar 10.yüzyıla kadar aktif olarak kullanıldığı düşünülse de, Avrupa’ya göç eden Türk toplulukları tarafından bu kıtaya taşındığı düşünülmektedir. 16.yüzyılda Macaristan’da yaşayan Sekeller tarafından kullanıldığı bilinmektedir.

Orhun alfabesi 10.yüzyıla kadar aktif olarak kullanılmıştır.

Orhun alfabesi ya da diğer ismiyle Göktürk alfabesi 10.yüzyıla kadar aktif olarak kullanılmıştır.

Moğolistan’da bulunan Orhun yazıtları, Orhun vadisinde ve 1889 yılında bulunmuşlardır. 1893 yılında çözümlenen yazıtlar, aynı yıl Danimarka Kraliyet Bilimler Akademisi’nde yapılan toplantı ile bilim dünyasına tanıtılmıştır. Yazıları çözen ise Danimarkalı dilbilimci Vilhelm Thomsen olmuştur. Sonuçlara göre Kül Tigin yazıtı 732 yılından ve Bilge Kağan yazıtı 735 yılından kalmıştır. Yazıtlarda ‘Bengü Taşlar’ olarak anılan abideler, bu şekilde sonsuza kadar kalması temennisi ile yapıldıklarını göstermektedir. Yazıtların yazarı olan kişi ise, Bilge Kağan’ın yeğeni olan Yolluğ Tigin olarak görünmektedir. Yani yazıtlar II. Göktürk Kağanlığı zamanında ve 8. Yüzyılın başlarında meydana getirilmiş olan abidelerdir. Yenisey Yazıtları 1700’lü yıllarda bulunmuş olsa da, Sibirya’ya bilimsel heyetlerin gönderilmesinin 19. yüzyılı bulması ve Orhun anıtlarının da aynı dönemlerde bulunmuş olması, yazıların gündeme gelmesinin ve alfabenin çözülmesinin 19. Yüzyılın sonlarına kalmasına neden olmuştur. Yazıtların üzerinde bulunan Çince yazıların bir kısmının okunabilmesi ve 732 yılında yaşayan bir Türk prensine ait olması konulu araştırmalar ve sonuçlar ise 1887 ve 1888 yıllarında anıtları ziyaret eden Fin araştırma heyetinin yapmış olduğu araştırmalara ve çalışmalara dayanıyordu.

Eski İskandinavya’da ve Kuzey Avrupa başta olmak üzere Avrupa’nın farklı yerlerinde kullanılan Runik yazıya benzetilmektedir. Bu nedenle iki alfabe arasında bir bağlantı olabileceği yönünde görüşler, teoriler bulunmaktadır. Bu nedenle bazı Avrupalı ve Rus Türkologlar tarafından Runik alfabe, Türk Run Yazısı, Sibirya Run harfleri ve Yenisey Run harfleri gibi isimlerle de tanımlanmaktadır.

Kökeni hakkında farklı teoriler bulunmaktadır. Türkçede kullanılan önemli eşyaların şekillerinden esinlenerek oluşturulduğu veya Soğd alfabesinden esinlendiği gibi teoriler bulunmaktadır. Ama ikinci teoriyi gösteren, kanıtlayan bir bulgu olmadığı ve Rıza Pehlevi döneminde İran ve çevresinde yaşayan Türkleri etkilemek amacıyla ortaya atıldığı söylenmektedir.

Orhun alfabesinde son şeklini alan yazı sisteminde bulunan 38 harfin 4 tanesi ünlü harfler, 34 tanesi ünsüz harfler olarak görünmektedir. Ama Türkçede kullanılan ünlü seslerin sayısı daha fazla iken ünsüz sesler bu rakamdan daha azdır. Bunun nedeni ise Türkçede bulunan 8 ünlü harfe, ses karşılık gelen 4 harfin 2’şer harfi temsil etmesi ve büyük sesli uyumuna göre okunmasıdır (a, e”, “ı, i”, “o, u”, “ü, ö”). Ünsüz harfler ise “b, d, g, ğ, l, n, r, s, t, y” seslerini karşılayan ikişer harf bulunması nedeniyle çok sayıdadır. Örneğin ‘bilge’ kelimesindeki b harfi ile ‘bars’ kelimesindeki b harfi farklı şekillerde yazılmaktadır. Ayrıca ‘’yn, nç’’ gibi çift sesli harfler de mevcuttur. Sonuç olarak alfabedeki ünsüz harf sayısı fazla, ünlü harf sayısı azdır. Yine de Türkçeyi yazılı hale getirmek için kullanılabilecek olan en uygun alfabelerden birisi olarak gösterilmektedir.

Orhun alfabesinde ünlü harfler ikişer ünlüye karşılık gelmekte ve büyük sesli uyumuna göre okunmaktadır. Ayrıca alfabede bulunan bazı harfler çift sesli olarak okunmaktadır.

Orhun alfabesinde ünlü harfler ikişer ünlüye karşılık gelmekte ve büyük sesli uyumuna göre okunmaktadır. Ayrıca alfabede bulunan bazı harfler çift sesli olarak okunmaktadır.

Orhun alfabesi ile yazılan metinler, sözcüklerin arasına iki nokta koyulması suretiyle yazılır, başka noktalama işareti kullanılmaz. Sağdan sola veya soldan sağa yazılabilir ama soldan sağa yazıldığında harfler ters tarafa dönük olarak yazılmaktadır. Harflerin Latin alfabesinde olduğu gibi (el yazısı hariç) bitiştirilmeden, ayrı olarak yazıldığı görülür. Ünlü harfler de çoğu zaman yazılmazlar. İlk hecede bulunduklarında ve sözcük ünlü harf ile bitiyorsa yazılırlar. İlk hece sonrasında gelen ünlüler, ilk hece ile aynı ses ise yazılmazlar. Bazı kalın ve ince sessizler birbirlerinin yerine kullanılabilir. Orhun alfabesi ile ilgili yazma kurallarının ayrıntıları Türkolog Mehmet Kömen tarafından hazırlanan kitapta bulunabilir.

Facebook üzerinden bu sayfaya yorum yap!
1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars (No Ratings Yet)
Loading...

One Comment

  1. muhsin durlu 16 Ocak 2019 01:34

    Göktürk Alfabesini yeni gördüm! 29 damgalı bu dizgeyi beğendim. Diğerlerine göre daha açık. Ancak O-U, Ö-Ü de damgalar ters kanımca! > u; < o olmalı örneğin! Çift sesliler anlaşılamamış kanımca zaten. NY; NG, NT-ND yi Dağarcık Türkiye dergisindeki çalışmalarımda işledim biraz. Sitenize kimlerin destek verdiğini bilmek isterdim akademisyen olarak! Teşekkür ederim. Yararlı buldum sitenizi.

YORUM GÖNDER

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*