Homepage / Genel / Özbek Alfabesi
Vindergood Alfabesi Urartu Alfabesi Ülkemizde Kullandığımız Alfabe Hangi Uygarlık Tarafından Bulunmuştur Zambiya Alfabesi Ukrayna Alfabesi Ukraynaca Alfabe Okunuşu Zebur Alfabesi Zibu Alfabesi Vefk Alfabesi Ütopya Alfabesi Yunanca Alfabe Okunuşu Zodyak Alfabesi Wakanda Alfabesi Vietnam Alfabesi Latin Alfabesine Son Şeklini Veren Uygarlık Şifreli Alfabe Yapma Pomakça Alfabesi Latin Alfabesi Olmasaydı Ne Olurdu? Pilot Alfabesi Melek Alfabesi Latin Alfabesine Geçişin Faydaları Şu An Kullandığımız Alfabe Sanskritçe Alfabe Pakistan Alfabesi Lehçe Alfabe Latin Alfabesi Olmayan Harfler Laz Alfabesi Sırp Alfabesi Selçuklu Alfabesi Norveç Alfabesi Nogay Alfabesi Latin Alfabesi Kaç Harftir? Latin Alfabesinin Özellikleri Maddeler Halinde Şaman Alfabesi Polonya Alfabesi Orhun Yazıtları Latin Alfabesi Lehçe Alfabesi Latin Alfabesi Ve Türk Alfabesi Arasındaki Fark Latin Alfabesini Kullanmayan Ülkeler Tayland Alfabesi Pinyin Alfabesi Pers Alfabesi Nato Alfabesi Latin Alfabesi Kullanan Ülkeler İçinde Latin Alfabesini Kaç Kişi Biliyor Latin Alfabesine Eklenen Harfler Şimti Alfabesi Romen Alfabesi Oğuz Alfabesi Nors Alfabesi Latin Alfabesi Kullanan Ülkeler Kiril Alfabesi Kullanan Türk Devletleri Japoncada Kaç Alfabe Var İtalyanca Alfabe İbrani Alfabesi Kullanan Ülkeler İbrani Alfabesi Kullanan Türk Boyu Göktürk Alfabesinde Kaç Harf Vardı? Latin Alfabesi Hangi Uygarlık Tarafından Bulunmuştur? Japonca Katakana Alfabe           İsrail Alfabesi Irk Bitig Alfabesi İbrani Alfabesi Kaç Harflidir? Göktürk Alfabesi Ne Zamana Kadar Kullanıldı? Latin Alfabesi Hangi Ülkelerde Kullanılır? Japonca Alfabe Öğren İşaret Dili Alfabesi İspanyol Alfabesi Hiragana Alfabesi Grek Alfabesi Kiril Alfabesi Hangi Ülkelerde Kullanılır? Japonca Hiragana Alfabe İspanyolca Alfabe Hint Alfabesi Göktürk Alfabesi Rakamlar Latin Alfabesi İle Yazılan Eserler Japon Alfabesi Işık Dili Alfabesi İbrani Büyü Alfabesi Hiyeroglif Alfabesi Günümüzdeki Latin Alfabesi Nasıl Oluşmuştur? Kör Alfabesi Japonca Çince Alfabe İtalyan Alfabesi Irak Alfabesi Hangi Padişah Latin Alfabesi İstedi? Görme Engelliler Alfabesi İsveç Alfabesi Göktürk Alfabesi Ne Zaman Kullanıldı? Fonetik Alfabe Tablosu Eski Latin Alfabesi Dünyanın En Uzun Alfabesi Değişik Alfabe Yazıları Ceylin Alfabesi Bizans Alfabesi Göktürk Alfabesi Hangi Yüzyıllar Arasında Kullanılmıştır? Frig Alfabesi Enokyan Alfabesi Dünyadaki Alfabe Çeşitleri Denizcilik Alfabesi Çek Alfabesi Arapça Alfabe Peltek Harfler

Genel

Özbek Alfabesi

Özbekistan Cumhuriyeti, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nin dağılmasıyla 1991 yılında bağımsızlığını ilan eden Orta Asya Türk Cumhuriyetlerinden birisidir. 31,5 milyon kişi olduğu tahmin edilen nüfusunun yaklaşık %80’ini Özbekler oluşturmaktadır. Özbekistan’ın resmi dili ise Özbekçedir. Özbekistan’ın yanı sıra Türkmenistan’ın doğusunda, Tacikistan’ın kuzeyinde ve batısında, Kazakistan’ın güneyinde,  Afganistan’ın kuzeyinde ve Çin’in kuzeybatı bölgelerinde konuşulan Özbekçe ya da Özbek Türkçesi, Türk dillerinin Çağatay (Güneydoğu) kollarına bağlı olan bir dildir. Farklı lehçeleri bulunan Özbekçe, Orta Asya’da konuşulan Türk lehçeleri ailesinin en büyük 3. üyesi durumunda bulunmaktadır. Uygurcaya yakın bir lehçe olan Özbekçe, Ortaçağın önemli bir bölümünde Orta Asya’daki en önemli bilim ve kültür dili olmuştu. Bu döneme ait olan ve Özbekçe yazılan eserler Arap alfabesiyle yazılmıştır. Dolayısıyla Türkiye’de yaşanan Osmanlı Türkçesi – Türkiye Türkçesi ve farklı alfabelerin kullanılmış olması nedeniyle yaşanan sıkıntıların benzerinin Özbekistan’da da yaşandığı söylenebilir. Yakın dönemde Kiril Alfabesinin kullanılmış olması ve yaklaşık 25 yıldır kullanılan Çağdaş Latin Alfabesiyle basılmış olan kitapların/kaynakların yetersiz olması da yaşanan sıkıntıları artırmaktadır.

Eğitimi ücretsiz olarak veren ve halkının %90’ı okuma yazma bilen Özbekistan, eğitim dili Özbekçe olmasına rağmen Rusçayı da öğretmeyi tercih etmektedir. Pamuk, altın, uranyum ve doğal gaz gibi metalar yönünden zengin olan ve ekonomisini iyileştirmeyi sürdüren Özbekistan, Piyasa ekonomisine geçmeyi hedeflediğini ilan etmiştir. İnsan hakları ve bireysel özgürlükler konusunda uyguladığı bazı iç politikalar nedeniyle uluslararası alanda eleştirilmesine rağmen, iyiye giden ekonomisi ile birlikte yaşam koşullarının gün geçtikçe iyileştiği bir ülkedir. Dil ve kullanılan alfabe konularında yaşanan sıkıntıların iyileşen ekonomiye ve yaşam koşullarına paralel olarak gelişme kaydedeceği tahmin edilebilir. Özbekistan Cumhuriyeti’nin resmi dili olan Özbekçeyi yazmak amacıyla İslamiyet’e geçişten sonra (şu andaki nüfusunun yaklaşık %90’lık bölümü Müslümandır) kullanılan alfabeleri ve karşılaştırmalarını aşağıdaki bölümde yer alan tabloda bulabilirsiniz.

 

Özbek Alfabesi Olarak Kullanılan Alfabeler

Özbekçe, diğer Orta Asya dillerinde olduğu gibi XX. yüzyılın başına kadar Arap Alfabesiyle yazılan bir dildi. 1924 yılında Latin Alfabesiyle yazılmaya başlanan Özbekçe, bir süre Arap Alfabesiyle birlikte kullandığı Latin Alfabesini 1927-1936 yılları arasında yalnız başına kullanmıştır. 1936 yılında bazı değişikliklerin yapıldığı Latin Alfabesi, 1939-1940 yıllarına kadar kullanılan bir alfabe olmuştur.

Sovyetler Birliği’nin başında bulunan Stalin’in tüm Orta Asya Cumhuriyetlerine karşı uyguladığı politik baskı sonucunda ve 1939-1940 yıllarında yapılan düzenlemelerle Kiril Alfabesi kullanılmaya başlamıştır. 1991 senesinde bağımsızlığını ilan eden Özbekistan’da bir sene daha kullanılan Kiril Alfabesi, 1992 senesinde yerini Çağdaş Latin Alfabesine bırakmıştır.

Özbekistan’ın Özbekçeyi Yazmak Amacıyla 10.Yüzyıl Sonrasında Kullandığı Alfabeler

ArapLatinКirilÇağdaş LatinIPA
10.yy. – 19291936 – 19401940 – 19921992’den sonra
ﺍ, هƏ əА аA a[a],[æ]
B вБ бB b[b]
چC cЧ чCh ch[ʧ]
D dД дD d[d]
E eЕ еE e[ɛ]
F fФ фF f[f]
گG gГ гG g[g’]
Ƣ ƣҒ ғG‘ g‘[ɣ]
ﺡ,ﻩH hҲ ҳH h[h]
یI iИ иI i[ɪ]
ﺝ, ژÇ ç, Ƶ ƶЖ жJ j[ʤ]
K kК кK k[k’]
Q qҚ қQ q[q]
L lЛ лL l[l]
M mМ мM m[m]
N nН нN n[n]
A aО оO o[ɑ]
O oЎ ўO‘ o‘[o]
پP pП пP p[p]
R rР рR r[r]
ﺙ,ﺱ,ﺹS sС сS s[s]
Ş şШ шSh sh[ʃ]
ﺕ,ﻁT tТ тT t[t]
U uУ уU u[u]
V vВ вV v[v], [w]
X xХ хX x[x]
یJ jЙ йY y[j]
ﺫ,ﺯ,ﺽ,ﻅZ zЗ зZ z[z]
ء, عЪ ъ[ʔ]

IPA: International Phonetic Alphabet (Uluslararası Fonetik Alfabe)

 

Çağdaş Latin Alfabesine Geçiş Sonrası

1992 yılında resmi olarak Latin Alfabesine geçiş yapan Özbekistan, günümüzde hala Kiril Alfabesinin de yaygın olarak kullanıldığı bir ülkedir. Latin Alfabesine geçiş sonrasında bu yazı sistemiyle yayınlanan kitapların yetersizliği, Kiril Alfabesinin kullanılmaya devam edilmesinin en önemli sebebi olarak gösterilebilir. Tabi Özbekistan’da yaşayan 31,5 milyon kişinin yaklaşık %5,5’luk bölümünü Rus etnik kökenine sahip olan kişilerin oluşturması da Kiril Alfabesinin kullanılma sebeplerinden birisi olarak kabul edilmelidir.

Facebook üzerinden bu sayfaya yorum yap!
1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars (No Ratings Yet)
Loading...

YORUM GÖNDER

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*