Homepage / Genel / Ses ve Harf Nedir?
Ses ve Harf Nedir? İsim Nedir? Cümlenin Ögeleri Anlatım Bozukluğu Nedir? Türkçe’de Paragraf Çeşitleri Nelerdir? Cümlede Anlam Yapılarına Göre Cümleler Nelerdir? Anlamına Göre Cümleler İmla Kuralları Nedir? Üslup Nedir? Dilbilgisi Nedir? Vindergood Alfabesi Urartu Alfabesi Ülkemizde Kullandığımız Alfabe Hangi Uygarlık Tarafından Bulunmuştur Zambiya Alfabesi Ukrayna Alfabesi Ukraynaca Alfabe Okunuşu Zebur Alfabesi Zibu Alfabesi Vefk Alfabesi Ütopya Alfabesi Yunanca Alfabe Okunuşu Zodyak Alfabesi Wakanda Alfabesi Vietnam Alfabesi Latin Alfabesine Son Şeklini Veren Uygarlık Şifreli Alfabe Yapma Pomakça Alfabesi Latin Alfabesi Olmasaydı Ne Olurdu? Pilot Alfabesi Melek Alfabesi Latin Alfabesine Geçişin Faydaları Şu An Kullandığımız Alfabe Sanskritçe Alfabe Pakistan Alfabesi Lehçe Alfabe Latin Alfabesi Olmayan Harfler Laz Alfabesi Sırp Alfabesi Selçuklu Alfabesi Norveç Alfabesi Nogay Alfabesi Latin Alfabesi Kaç Harftir? Latin Alfabesinin Özellikleri Maddeler Halinde Şaman Alfabesi Polonya Alfabesi Orhun Yazıtları Latin Alfabesi Lehçe Alfabesi Latin Alfabesi Ve Türk Alfabesi Arasındaki Fark Latin Alfabesini Kullanmayan Ülkeler Tayland Alfabesi Pinyin Alfabesi Pers Alfabesi Nato Alfabesi Latin Alfabesi Kullanan Ülkeler İçinde Latin Alfabesini Kaç Kişi Biliyor Latin Alfabesine Eklenen Harfler Şimti Alfabesi Romen Alfabesi Oğuz Alfabesi Nors Alfabesi Latin Alfabesi Kullanan Ülkeler Kiril Alfabesi Kullanan Türk Devletleri Japoncada Kaç Alfabe Var İtalyanca Alfabe İbrani Alfabesi Kullanan Ülkeler İbrani Alfabesi Kullanan Türk Boyu Göktürk Alfabesinde Kaç Harf Vardı? Latin Alfabesi Hangi Uygarlık Tarafından Bulunmuştur? Japonca Katakana Alfabe           İsrail Alfabesi Irk Bitig Alfabesi İbrani Alfabesi Kaç Harflidir? Göktürk Alfabesi Ne Zamana Kadar Kullanıldı? Latin Alfabesi Hangi Ülkelerde Kullanılır? Japonca Alfabe Öğren İşaret Dili Alfabesi İspanyol Alfabesi Hiragana Alfabesi Grek Alfabesi Kiril Alfabesi Hangi Ülkelerde Kullanılır? Japonca Hiragana Alfabe İspanyolca Alfabe Hint Alfabesi Göktürk Alfabesi Rakamlar Latin Alfabesi İle Yazılan Eserler Japon Alfabesi Işık Dili Alfabesi İbrani Büyü Alfabesi Hiyeroglif Alfabesi Günümüzdeki Latin Alfabesi Nasıl Oluşmuştur? Kör Alfabesi Japonca Çince Alfabe İtalyan Alfabesi Irak Alfabesi Hangi Padişah Latin Alfabesi İstedi? Görme Engelliler Alfabesi İsveç Alfabesi Göktürk Alfabesi Ne Zaman Kullanıldı? Fonetik Alfabe Tablosu Eski Latin Alfabesi

Genel

Ses ve Harf Nedir?

Sesler konuşulan dilleri oluşturan en küçük birimlerdir. Harfler ise bu seslerin yazı haline getirilmesinde kullanılan işaretlerdir. Bizler bu ses ve harfleri birleştirerek kelimeler, kelimeleri birleştirerek cümleler kurar ve insanlar arası iletişimde bu yolları kullanırız.

Ses Nedir?

Ses insanlar arası iletişim kurmak için kullanmış olduğumuz konuşma yöntemindeki en küçük yapı birimidir. Sesler bir araya gelerek kelimeleri oluşturur ve iletişim esnasında aktarılmak istenen düşüncenin karşıya ulaşmasında temel kaynaktır.

Maddelerin titreşimleri sayesinde oluşan ve konuşmada en küçük yapı birimi olarak kullandığımız kaynak olarak anlatılabilir.

Harf Nedir?

Harf konuşmak için kullanmış olduğumuz seslerin kendi dilimizdeki karşılığı olan işaretlerdir. Yazım dili kullanılırken bu işaretlerden yararlanılarak kelimeler oluşturulur.

Türkçe ‘de Sesin Oluşumu

Sesler titreşim hareketleri sonucunda ortaya çıkmaktadır. Titreşim hareketi ise nesnelerin ileri geri hareketleri ile meydana gelir. İnsanlar olarak bizlerde de seslerin oluşumu için titreşim hareketlerinin meydana gelmesi şartı vardır.

İnsan sesinin oluşumu nefes alıp verme işlemi esnasında akciğerlerimizden gelen havanın gırtlağımızda yer alan ses tellerini titreştirmesi sonucunda sesler meydana gelir. Ses telleri saniye bazında erkeklerde 100-150, kadınlarda 200-250, bebeklerde ortalama 4000 defa titreşir. Bu titreşim hareketi sonrası oluşan sesler boğaz, burun ve ağız boşluğunda şekillenerek konuşma esnasında kullanmış olduğumuz seslere dönüşür. Her insanın ağız, burun, boğaz, diş, dil yapısı farklı olduğu için her insanın sesi de birbirinden farklıdır. Sesin oluşumu kısaca böyle meydana gelmektedir.

Harfler ise sesleri yazılı hale getirmekte kullanılan işaretler olarak tarif edilebilir.

Türkçe ‘de Ses Bilgisi Nedir?

Sözcükler seslerin meydana getirmiş oldukları en küçük parçadırlar. Sözcüklerde belli harflerin yan yana gelmesi ile meydana gelen seslerdir. İşte bu belli harflerin yan yana gelmesi esnasında uyulması gereken ses, harf ve yapı kullarının tümüne birden ses bilgisi adı verilmektedir.

Ses bilgisi; sesler, ünlü uyumları ve ses olayları olmak üzere 3 başlıkta incelenirler.

Türkçemizde 29 adet ses ve bu sesleri simgeleyen 29 adet harf bulunmaktadır. Bu sesler biçimleniş yoluna göre ünlü ve ünsüz olarak iki başlık altında incelenmektedir.

Ses Benzeşmesi

Türkçedeki sert ünsüzlerden p, ç, t, k ile biten bir sözcüğe ünlü ile başlayan bir ek getirildiğinde bu sözcüğün sonundaki ünsüzün yumuşaması ile b, c, d, g harflerine dönüşmesidir.

Örnek:  dolap + ı = dolabı ( p harfi b harfine dönüşür )

Ses Düşmesi

Türkçedeki sözcüklerin çekimlenmesi esnasında seslerden birinin düşmesi olayına verilen addır. Ses düşmesi ünlü düşmesi ve ünsüz düşmesi şeklinde gerçekleşir.

Ses Türemesi

Türkçede sözcüklerin çekimlenmesi esnasında, sözcüğe yeni bir ses eklenmesi olayına ses türemesi denir.

Örnek: dar + cık = dar(a)cık,

af + etmek = af(f)etmek

sır + ını  = sır(r)ını

Ses bilgisi seslerin kullanılış şekillerini anlatmak için yararlanılan kurallar biçiminde tarif edilebilir.

Ünlü Ses Nedir? ( Ünlü Harfler )

Bu harfler, gırtlağımızdan titreşerek gelen seslerin ses yolunda bir engele uğramadan bizlere ulaştığı seslerdir. Tek başlarına okunur ve heceleri oluşturur. Türkçemizde 4 adet kalın ve 4 adet ince olmak üzere toplamda 8 adet ünlü harf(ses) bulunmaktadır.

Kalın Ünlüler: a, ı, o, u

İnce Ünlüler: e, i, ö, ü  ‘şeklindedir.

Ünlü Düşmesi

Son hecesinde dar ünlü bulunan kelimelerin ünlü ile başlayan bir ek alması ardından son hecedeki ünlünün düşmesi olayıdır.

Örnek: beyin + i = beyni

Ünsüz Ses Nedir? ( Ünsüz Harfler )

Ünsüz sesler tek başına söylenemeyen, ancak bir ünlü sesin yardım etmesi ile söylenebilen sesler ve onları karşılayan harflerdir. 8 tane sert, 13 tane yumuşak olmak üzere toplamda 21 adet ünsüz ses bulunmaktadır. Alfabemizdeki sessiz harflerin yanında ‘’e’’ ünlüsü getirilerek ünsüz harfler okunur.

Örnek:

Be, ke, te, me, … gibi

Sürekli Sert Ünsüzler: f, h, s, ş

Süreksiz Sert Ünsüzler: ç, k, p, t

Sürekli Yumuşak Ünsüzler: ğ, j, l, m, n, r, v, y, z

Sürekli Yumuşak Ünsüzler: b, c, d, g

Ünsüz harfler(sesler) yukarıdaki gibi gruplandırılmaktadırlar.

Ünsüz Düşmesi

Türkçe ’de ‘’k’’ ünsüzü ile biten bazı kelimeler ‘’cık / cik eklerini aldıklarında sözcüğün sonundaki ‘’k‘’ düşer. Buna ünsüz düşmesi denir.

Örnek: ufak + cık = ufacık

Ünsüz Sertleşmesi

Türkçedeki sert ünsüzler ile biten bir sözcüğe yumuşak ünsüzlerden biri ile başlayan bir ekin gelmesi sonucunda ekin başında ye alan harfin değişerek sert bir ünsüz olması olayına denir.

Örnek: dolap + da = dolap + ta

Ulama Nedir?

Söyleyiş ile ilgili olan bir ses kuralıdır. Ünsüz ile biten bir kelimeden sonra ünlü ile başlayan bir kelime geldiğinde iki kelime birbiri ile bitişikmiş gibi okunur. Sadece söylenişte uygulanır. Yazım esnasında bir kuralı yoktur.

Örnek: Korkma, sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak (yüzen ve al kelimeleri okunurken yüzenal gibi tek kelimeymiş gibi telaffuz edilir. Okunurken böyle okunur ama yazarken ayrı kelimeler olarak yazılır.)

Ulanacak kelimeler arasında noktalama işareti olmamalıdır. Varsa, ulama yapılmaz.

Örnek: Ben, onu bulmak istememiştim. (ben-onu kelimeleri için ulama yapılmaz.)

Ünlü Uyumu Nedir?

Türkçede belirli harflerin yan yana getirilerek anlamlı ve doğru bir sözcük oluşturulması için gerekli olan uyum kurallarından birisidir. Büyük ünlü uyumu ve küçük ünlü uyumu şeklinde iki farklı çeşidi vardır. Bu kurallar uygulanarak daha kaliteli ve doğru sözcükler elde edilir.

Büyük Ünlü Uyumu Nedir? ( Kalınlık-İncelik Uyumu Nedir? )

Türkçede yer alan 8 adet ünlü harfin 4 tanesi kalın 4 tanesi incedir. Büyük ünlü uyumu kuralı da bu ince ve kalın harflerin kullanımı ile ilgilidir.

Kurala göre Türkçe bir sözcüğün ilk hecesinde kalın bir ünlü varsa, diğer hecelerinde yer alan ünlü harflerde kalın olmalıdır. İlk hecesinde ince bir ünlü var ise diğer hecelerde de ince ünlü bulunmalıdır. Bu kurala büyük ünlü uyumu adı verilir.

Örnek: vatanım = va + ta + nım ( hecelerde yer alan tüm ünlüler kalın ünlülerdir. Bu kelime büyük ünlü uyumuna uymaktadır.

Küçük Ünlü Uyumu Nedir?( Düzlük – Yuvarlaklık Uyumu Nedir?)

Türkçede 8 adet ünlü harf bulunmaktadır. Bu harflerin yapısal olarak düz, yuvarlak, dar ve geni olması durumları ile bir küçük ünlü uyumu aranmaktadır. Bu seslerde dudakların durumunda göre ve ağız açıklığına göre gruplandırılırlar.

Dudakların durumuna göre:

Düz Ünlüler: a, e, ı, i

Yuvarlak Ünlüler: o, ö, u, ü

Ağız Açıklığına Göre:

Dar Sesli Ünlüler: ı, i, u, ü

Geniş Sesli Ünlüler: a, e, o, ö

Kural olarak bir sözcükte düz ünlülerden sonra düz; yuvarlak ünlülerden sonra düz-geniş ya da dar-yuvarlak ünlüler gelmelidir.

a, ı harflerinden sonra a ya da ı

e, i harflerinden sonra e ya da i

o, u harflerinden sonda a ya da u

ö, ü harflerinden sonra e ya da ü

ünlülerinden birinin gelmesi kuralına küçük ünlü uyumu kuralı adı verilmektedir.

 

Facebook üzerinden bu sayfaya yorum yap!

YORUM GÖNDER

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*