Homepage / Alfabeler / Uygur Alfabesi
Vindergood Alfabesi Urartu Alfabesi Ülkemizde Kullandığımız Alfabe Hangi Uygarlık Tarafından Bulunmuştur Zambiya Alfabesi Ukrayna Alfabesi Ukraynaca Alfabe Okunuşu Zebur Alfabesi Zibu Alfabesi Vefk Alfabesi Ütopya Alfabesi Yunanca Alfabe Okunuşu Zodyak Alfabesi Wakanda Alfabesi Vietnam Alfabesi Latin Alfabesine Son Şeklini Veren Uygarlık Şifreli Alfabe Yapma Pomakça Alfabesi Latin Alfabesi Olmasaydı Ne Olurdu? Pilot Alfabesi Melek Alfabesi Latin Alfabesine Geçişin Faydaları Şu An Kullandığımız Alfabe Sanskritçe Alfabe Pakistan Alfabesi Lehçe Alfabe Latin Alfabesi Olmayan Harfler Laz Alfabesi Sırp Alfabesi Selçuklu Alfabesi Norveç Alfabesi Nogay Alfabesi Latin Alfabesi Kaç Harftir? Latin Alfabesinin Özellikleri Maddeler Halinde Şaman Alfabesi Polonya Alfabesi Orhun Yazıtları Latin Alfabesi Lehçe Alfabesi Latin Alfabesi Ve Türk Alfabesi Arasındaki Fark Latin Alfabesini Kullanmayan Ülkeler Tayland Alfabesi Pinyin Alfabesi Pers Alfabesi Nato Alfabesi Latin Alfabesi Kullanan Ülkeler İçinde Latin Alfabesini Kaç Kişi Biliyor Latin Alfabesine Eklenen Harfler Şimti Alfabesi Romen Alfabesi Oğuz Alfabesi Nors Alfabesi Latin Alfabesi Kullanan Ülkeler Kiril Alfabesi Kullanan Türk Devletleri Japoncada Kaç Alfabe Var İtalyanca Alfabe İbrani Alfabesi Kullanan Ülkeler İbrani Alfabesi Kullanan Türk Boyu Göktürk Alfabesinde Kaç Harf Vardı? Latin Alfabesi Hangi Uygarlık Tarafından Bulunmuştur? Japonca Katakana Alfabe           İsrail Alfabesi Irk Bitig Alfabesi İbrani Alfabesi Kaç Harflidir? Göktürk Alfabesi Ne Zamana Kadar Kullanıldı? Latin Alfabesi Hangi Ülkelerde Kullanılır? Japonca Alfabe Öğren İşaret Dili Alfabesi İspanyol Alfabesi Hiragana Alfabesi Grek Alfabesi Kiril Alfabesi Hangi Ülkelerde Kullanılır? Japonca Hiragana Alfabe İspanyolca Alfabe Hint Alfabesi Göktürk Alfabesi Rakamlar Latin Alfabesi İle Yazılan Eserler Japon Alfabesi Işık Dili Alfabesi İbrani Büyü Alfabesi Hiyeroglif Alfabesi Günümüzdeki Latin Alfabesi Nasıl Oluşmuştur? Kör Alfabesi Japonca Çince Alfabe İtalyan Alfabesi Irak Alfabesi Hangi Padişah Latin Alfabesi İstedi? Görme Engelliler Alfabesi İsveç Alfabesi Göktürk Alfabesi Ne Zaman Kullanıldı? Fonetik Alfabe Tablosu Eski Latin Alfabesi Dünyanın En Uzun Alfabesi Değişik Alfabe Yazıları Ceylin Alfabesi Bizans Alfabesi Göktürk Alfabesi Hangi Yüzyıllar Arasında Kullanılmıştır? Frig Alfabesi Enokyan Alfabesi Dünyadaki Alfabe Çeşitleri Denizcilik Alfabesi Çek Alfabesi Arapça Alfabe Peltek Harfler

Alfabeler

Uygur Alfabesi

Uygurlar, günümüzde büyük bir kısmı Çin’ bağlı bulunan Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nde yaşamayı sürdüren bir Türk halkıdır. Uygurca olarak bilinen ve Türk dillerinin Uygur grubunda bulunan bir dil konuşmaktadırlar. Genellikle Eski Uygurca ve Yeni Uygurca şeklinde ve tarihin farklı dönemlerinde kullanılan dili belirtmek amacıyla ikiye ayrılır. Eski Uygurca, Göktürk Alfabesi ya da Göktürk yazı sistemi kullanılan dönemden sonra yazılı eser vermeye başlayan tarihi dönemi ifade etmek amacıyla kullanılır. Yeni Uygurca ise 20.yüzyılda yeniden yazılı eser verilen, yazılı dil olarak kullanılan dili ve tarihi anlatmaktadır. Aşağıda Uygurcayı yazılı hale getirmekte kullanılan alfabeler hakkında geniş bilgiler verilmiştir.

Eski Uygur Alfabesi

Uygur Alfabesi olarak anılan farklı alfabeler bulunmaktadır. Bazı kaynaklarda sadece Uygur Alfabesi olarak anılan Eski Uygur Alfabesi, Soğd ya da Sohut olarak anılan Orta Asya tüccar kavminin kullandığı yazı sisteminden esinlenerek geliştirilmiştir. Eski Uygur Türkçesini yazmak için kullanılmıştır. 8-17.yüzyıllar arasında Asya’nın doğu bölgelerinden İstanbul’a kadar çok geniş bir alanda kullanılan bu alfabe 18 harflidir. 3 ünlü ve 15 ünsüz harften oluşan bu yazı sistemindeki Z sesinin karşılığı olan harf hariç tüm harfler bitiştirerek yazılır. Sağdan sola doğru yazılan bu yazı sisteminde kullanılan harflerin ön, iç ve son ses durumlarına göre başta, ortada ya da sonda olmak üzere 3’er tane farklı yazım biçimleri bulunmaktadır. Alfabenin kullanılmaya başladığı tarih kesin olarak bilinmemektedir. Ama bu alfabeyle yazılmış olan ilk örnekler, 750-827 yılları arasında yazıldığı tespit edilen metinlerdir.

Kağıt ve matbaayı kullandığı bilinen ilk Türk kavmi olan Uygurların oluşturdukları alfabe, Türklerin İslamiyeti kabul ettikten sonra Arap alfabesini kullanmaya başlamalarına rağmen bazı Türk devletlerince kullanılmaya devam eden bir alfabe olmuştur. 742-840 yılları arasında Uygur Kağanlığı döneminde kullanılan Eski Uygur Alfabesi, daha sonraki dönemlerde de Türkistan ve Kırım’da kurulan bazı Türk devletleri tarafından kullanılmaya devam etmiştir. 1370 yılında kurulan Büyük Timur İmparatorluğu’nda ve kollarında da kullanılan bu alfabeyle edebiyat, sanat, din, hukuk konularında yazılan çok sayıdaki kitap, Türk kültürünün önemli bir dönemini anlatan eserler konumunda bulunurlar.

Uygur Alfabesi Olarak İsimlendirilen Diğer Alfabeler

10.yüzyıldan sonra Arap Alfabesi ile yazılmaya başlanan Uygurca, sonraki dönemlerde Kiril Alfabesi, Latin Alfabesi ve Pinyin harfleri kullanılarak da yazılmıştır. Aşağıdaki tabloda Arap harfleri, Kiril harfleri, Latin harfleri (2.000 yılından sonra) ve Pinyin harfleri (1960-1980 arası) kullanılarak yazılan Uygurca için kullanılmış olan karakterleri ve karşılaştırmalarını bulabilirsiniz. Bugün kullanılan Uygurcada 8 adet ünlü harf (a, e, é, i, o, u, ö, ü) ve 24 adet ünsüz harf (b, c, ç, d, f, g, ğ, h, j, k, l, m, n, ñ, p, q, r, s, ş, t, v, x, y, z) olmak üzere toplam 32 harf bulunmaktadır. Bu tabloda yer alan harflerin dışında günümüzde kullanılan Uygurcayı yazmak için kullanılan Kiril Alfabesinde ek olarak iki harf bulunmaktadır. Kiril alfabesinde Ю ю şeklinde olan harf, Arabik olarak يۇ şeklin, Latin olarak yu biçiminde gösterilir ve telaffuz edilir. Я я biçiminde Kiril alfabesinde yer alan harf ise Arabik olarak يا biçiminde, Latin olarak ya şeklinde karşılık bulmaktadır.

UYGURCA YAZMAK İÇİN KULLANILAN ALFABELERİN KARŞILAŞTIRILMASI

ArapPinyinKirilLatinTürkçeUFA ArapPinyinKirilLatinTürkçeUFA
ئاA aA aA aA a/a/قĶ ķҚ қQ qK k (Q q)/q/
ئەƏ əƏ əE eE e/æ/كK kK kK kK k/k/
بB bБ бB bB b/b/ڭ-ngҢ ң-ng-ng (Ñ ñ)/ŋ/
پP pП пP pP p/p/گG gГ гG gG g/ɡ/
تT tТ тT tT t/t/لL lЛ лL lL l/l/
جJ jҖ җJ jC c/ʤ/مM mМ мM mM m/m/
چQ qЧ чCH chÇ ç/ʧ/نN nН нN nN n/n/
خH hX xX xH h (X x)/x/ھⱧ ⱨҺ һH h  H h/h/
دD dД дD dD d/d/ئوO oО оО оO o/o/
رR rР рR rR r/r/ئۇU uУ уU uU u/u/
زZ zЗ зZ zZ z/z/ئۆƟ ɵӨ өÖ öÖ ö/ø/
ژⱫ ⱬЖ жZH zhJ j/ʒ/ئۈÜ üҮ үÜ üÜ ü/y/
سS sС сS sS s/s/ۋV v (W w)В вW wV v/v/
شX xШ шSH shŞ ş/ʃ/ئېE eE eË ëE e (É é)/e/
غƢƣҒ ғGH ghĞ ğ/ʁ/ئىI iИ иI iİ i/I ı/i/ veya /ɨ/
فF fФ фF fF f/f/يY yЙ йY yY y/j/

UFA: Uluslararası Fonetik Alfabe

 

Facebook üzerinden bu sayfaya yorum yap!
1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars (No Ratings Yet)
Loading...

YORUM GÖNDER

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*